राजधर्मः, दण्डनीतिः, कर्तृत्व-विचारः च
Royal Duty, Lawful Discipline, and the Question of Agency
पाण्डुनन्दन! तुमने तो उन्हीं लोगोंका सेवकोंसहित वध किया है, जो धर्मका नाश करनेवाले थे। अपने धर्ममें स्थित रहते हुए भी तुम शोक क्यों कर रहे हो? क्योंकि राजाका यह कर्तव्य ही है कि वह धर्मद्रोहियोंका वध करे, सुपात्रोंको दान दे और धर्मके अनुसार प्रजाकी रक्षा करे ।। युधिछिर उवाच न तेडभिशंके वचन यद् ब्रवीषि तपोधन । अपरोक्षो हि ते धर्म: सर्वधर्मविदां वर,युधिष्ठिर बोले--सम्पूर्ण धर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ तपोधन! आपको धर्मके स्वरूपका प्रत्यक्ष ज्ञान है। आप जो बात कह रहे हैं, उसपर मुझे तनिक भी संदेह नहीं है
yudhiṣṭhira uvāca | na te ’bhiśaṅke vacanaṃ yad bravīṣi tapodhana | aparokṣo hi te dharmaḥ sarvadharmavidāṃ vara ||
โอ ปาณฑุนন্দนะ! ท่านได้สังหารผู้ทำลายธรรมะเหล่านั้นพร้อมทั้งคนรับใช้และผู้ติดตามแล้ว ทั้งที่ตั้งมั่นอยู่ในสวธรรมของตน เหตุใดจึงยังโศก? เพราะหน้าที่ของพระราชานั้นเองคือ—ปราบผู้ทรยศต่อธรรมะ ให้ทานแก่ผู้ควรรับ และคุ้มครองประชาราษฎร์ตามธรรมะ ยธิษฐิระกล่าวว่า—“โอ ฤๅษีผู้มั่งคั่งด้วยตบะ ข้าพเจ้าไม่สงสัยในถ้อยคำของท่านแม้แต่น้อย เพราะธรรมะประจักษ์แก่ท่านโดยตรง; ในหมู่ผู้รู้ธรรมะทั้งปวง ท่านเป็นผู้เลิศ”
युधिछिर उवाच