Shloka 6
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
एवमुक्त: स वैदेहं प्रत्युवाचापरोक्षवित् । निवृत्तिर्न तयोरस्ति नानिवृत्ति: कथठ्चन,उनके इस प्रकार पूछनेपर अपरोक्ष ज्ञानसे सम्पन्न महर्षि पंचशिखने विदेहगाजको इस प्रकार उत्तर दिया--“जरा और मृत्युकी निवृत्ति नहीं होती है, परंतु ऐसा भी नहीं है कि किसी प्रकार उनकी निवृत्ति हो ही नहीं सकती (धन और ऐश्चर्य आदिसे उनकी निवृत्ति नहीं होती, परंतु ज्ञानसे तो पुनर्जन्मकी भी निवृत्ति हो जाती है; फिर जरा और मृत्युकी तो बात ही क्या?)
evam uktaḥ sa vaidehaṁ pratyuvāca aparokṣavit | nivṛttir na tayor asti nānivṛttiḥ kathaṁcana ||
เมื่อถูกทูลถามดังนั้น ฤๅษีผู้มีญาณประจักษ์ตอบพระราชาแห่งวิเทหะว่า—“ชราและมฤตยูมิได้มีความดับสิ้นโดยเด็ดขาด; แต่ก็ใช่ว่าจะดับไม่ได้เลยในทุกทาง. มิใช่ด้วยทรัพย์และอำนาจโลกีย์ที่จะข้ามพ้นได้; หากด้วยญาณ ความเวียนว่ายเกิดใหม่ย่อมสิ้นสุด—แล้วชราและมฤตยูจะกล่าวไปไย”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Worldly means cannot abolish old age and death, but liberating knowledge can end rebirth (saṁsāra); with the end of rebirth, the problem of recurring old age and death is transcended.
Bhishma reports a teaching episode: when the king of Videha questions him, the sage Pañcaśikha—described as a knower of direct realization—answers by distinguishing between ordinary, worldly attempts to avoid aging and death and the deeper spiritual solution of knowledge leading to liberation.