Shloka 38
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
गन्धर्वपते! आपने जो विश्वा और अविश्व इत्यादि कहकर यह प्रश्नावली उपस्थित की है, उसमें विश्वा अव्यक्त प्रकृतिका नाम है। यह संसार-बन्धनमें डालनेवाली होनेके कारण भूत, भविष्य और वर्तमान तीनों कालोंमें भयंकर है--इस बातको आप अच्छी तरह समझ लें।।
Gandharvapate! āpane yo viśvā aviśva ityādī kahakara yaḥ praśnāvalī upasthita kī hai, usameṃ viśvā avyaktaprakṛtikā nāma hai. yaha saṃsāra-bandhana meṃ ḍālanevālī hone ke kāraṇa bhūta, bhaviṣya aura vartamāna tīnoṃ kāloṃ meṃ bhayaṅkara hai—isa bāta ko āpa acchī taraha samajha leṃ. triguṇaṃ guṇakartṛtvād aviśvo niṣkalas tathā | aśvaśnāśvā ca mithunam evam evānudṛśyate ||
ยาชญวลกยะกล่าวว่า “โอ้เจ้าแห่งคันธรรพะ! ในหมู่คำถามที่ท่านยกขึ้นโดยกล่าวว่า ‘วิศวา’ และ ‘อวิศวา’ เป็นต้นนั้น จงรู้ว่า ‘วิศวา’ เป็นนามของปรกฤติอันอว்யกตะ (ไม่ปรากฏ) เพราะมันผลักสรรพสัตว์ให้ตกอยู่ในพันธนาการแห่งสังสาระ จึงน่าหวาดหวั่นในทั้งสามกาล—อดีต อนาคต และปัจจุบัน—จงเข้าใจให้แจ่มชัด มันเป็นไตรคุณ และเพราะเป็นผู้ก่อให้เกิดผลแห่งคุณทั้งหลาย จึงเรียกว่า ‘อวิศวา’ อีกทั้งเป็นนิษฺกละ (ไร้ส่วน) และปรากฏเป็นคู่ตรงข้าม—ม้าและไม่ใช่ม้า—ดังนี้แลจึงถูกรับรู้”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse identifies ‘Viśvā’ with unmanifest Prakṛti, portraying it as the source of saṃsāric bondage across all time. It further characterizes this principle as tri-guṇa (structured by the three guṇas), yet in another sense ‘niṣkala’ (undivided), and explains that it is apprehended through paired opposites in experience.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Yājñavalkya responds to the Gandharva-lord’s set of questions about terms like ‘Viśvā’ and ‘Aviśva.’ He clarifies the referents of these terms and frames them within a Prakṛti/guṇa-based analysis of how the world is experienced and how bondage arises.