Shloka 5
नारद–शुक संवादः (Nārada–Śuka Dialogue): Tyāga, Saṃyama, and Vyakta–Avyakta Viveka
रुद्रप्रधानानपरान् विद्धि योगानरिंदम । तेनैव चाथ देहेन विचरन्ति दिशो दश,शत्रुदमन नरेश! योग-साथनोंमें रुद्र अर्थात् प्राण प्रधान है। इन सबको तुम सर्वश्रेष्ठ समझो। प्राणको अपने वशमें कर लेनेपर योगी इसी शरीरसे दसों दिशाओंमें स्वच्छन्द विचरण कर सकते हैं
rudrapradhānān aparān viddhi yogān ariṃdama | tenaiva cātha dehena vicaranti diśo daśa śatrudamana nareśa ||
ยาชญวลกยะกล่าวว่า “โอ้ผู้ปราบศัตรู จงรู้เถิดว่าในบรรดาสาธนะโยคะทั้งหลาย รุทร—ในที่นี้หมายถึงปราณ ลมหายใจชีวิต—เป็นหลักสำคัญ จงถือว่านี่เป็นยอดแห่งโยคะ เมื่อปราณนั้นถูกครอบงำได้แล้ว โยคีทั้งหลาย แม้ด้วยกายเดิมนี้ ก็กล่าวกันว่าสามารถเที่ยวไปได้อย่างเสรีในทิศทั้งสิบ”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that yogic practice is fundamentally prāṇa-centered (called ‘Rudra’ here), and that mastery over prāṇa is the key to mastery over oneself; extraordinary capacities are presented as consequences of inner control rather than as the primary goal.
In the Śānti Parva’s instructional setting, the sage Yājñavalkya addresses a king, praising prāṇa-dominant yogas and describing the traditional claim that yogins who control prāṇa can roam freely in all ten directions while still embodied.