Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

सुवर्णष्ठीविनोपाख्यानम्

The Account of Suvarṇaṣṭhīvin

सूंजय भी देवराजके समान पराक्रमी पुत्र पाकर रानी-सहित बड़े प्रसन्न हुए और निरन्तर वनमें ही रहने लगे। ततो भागीरथीतीरे कदाचिन्निर्जने वने । धात्रीद्वितीयो बाल: स क्रीडार्थ पर्यधावत,स बालस्तेन निष्पिष्टो वेपमानो नृपात्मज: । व्यसु: पपात मेदिन्यां ततो धात्री विचुक्कुशे उस बाघने वहाँ काँपते हुए राजकुमारको गिराकर पीस डाला। वह प्राणशून्य होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा। यह देखकर धाय चिल्ला उठी

tato bhāgīrathī-tīre kadācin nirjane vane | dhātrī-dvitīyo bālaḥ sa krīḍārthaṁ paryadhāvat || sa bālas tena niṣpiṣṭo vepamāno nṛpātmajaḥ | vyasuḥ papāta medinyāṁ tato dhātrī vicukkuśe ||

ครั้นกาลหนึ่ง ณ ฝั่งแม่น้ำภาคีรถีในป่าร้างอันสงัด เจ้าชายน้อยมีเพียงแม่นมเป็นสหาย วิ่งเล่นไปมาอยู่. ครั้นนั้นเสือร้ายเข้าตะครุบกุม บดขยี้กุมารผู้สั่นระริกจนสิ้นชีพ แล้วร่างไร้วิญญาณก็ล้มลงสู่พื้นดิน. เห็นดังนั้นแม่นมก็ร้องไห้คร่ำครวญด้วยความทุกข์ระทม.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
भागीरथी-तीरेon the bank of the Bhāgīrathī (Gaṅgā)
भागीरथी-तीरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभागीरथी-तीर
FormNeuter, Locative, Singular
कदाचित्once, at some time
कदाचित्:
TypeIndeclinable
Rootकदाचित्
निर्जनेin a lonely (place)
निर्जने:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनिर्जन
FormNeuter, Locative, Singular
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Locative, Singular
धात्री-द्वितीयःhaving the nurse as a second (companion)
धात्री-द्वितीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootधात्री-द्वितीय
FormMasculine, Nominative, Singular
बालःthe boy
बालः:
Karta
TypeNoun
Rootबाल
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रीडार्थम्for play, for sport
क्रीडार्थम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्रीडा-अर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
पर्यधावत्ran about
पर्यधावत्:
TypeVerb
Rootपरि+धाव्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
बालःthe boy
बालः:
Karta
TypeNoun
Rootबाल
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनby him/it (by that one)
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
निष्पिष्टःcrushed
निष्पिष्टः:
TypeVerb
Rootनिष्+पिष्
Formkta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular, Passive
वेपमानःtrembling
वेपमानः:
TypeVerb
Rootवेप्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular, Active
नृप-आत्मजःthe king's son, prince
नृप-आत्मजः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप-आत्मज
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यसुःlifeless, dead
व्यसुः:
TypeAdjective
Rootवि+असु (a-suffix adjective)
FormMasculine, Nominative, Singular
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
मेदिन्याम्on the earth/ground
मेदिन्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमेदिनी
FormFeminine, Locative, Singular
ततःthen
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
धात्रीthe nurse
धात्री:
Karta
TypeNoun
Rootधात्री
FormFeminine, Nominative, Singular
विचुक्रुशेcried out, wailed
विचुक्रुशे:
TypeVerb
Rootवि+क्रुश्
FormPerfect, 3, Singular, Atmanepada

पर्वत उवाच

B
Bhāgīrathī (Gaṅgā)
F
forest (vana)
T
the prince (nṛpātmaja)
T
the nurse (dhātrī)
T
tiger (vyāghra, implied by context)

Educational Q&A

The passage highlights the fragility of worldly happiness and the dharmic duty of vigilant protection—especially of children and dependents—showing how negligence or sheer unpredictability can lead to irreversible loss.

On the Bhāgīrathī’s bank in a deserted forest, the prince runs about playing with only his nurse nearby; a tiger crushes him, he dies and falls to the ground, and the nurse wails upon witnessing the calamity.