Shloka 19
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
Devanagari script
बुध्यमानो5प्रबुद्धेन समतां याति मैथिल । सड्रधर्मा भवत्येष नि:सज़्भात्मा नराधिप,मिथिलानरेश! जबतक जीवात्मा जडवर्गको अपना समझता है, तबतक उस जडवर्गकी ही समताको वह प्राप्त होता है। यद्यपि वह स्वरूपसे असंग है तो भी प्रकृतिके सम्पर्कसे आसक्तिरूप धर्मवाला हो जाता है
Translation
วสิษฐะกล่าวว่า: โอ้กษัตริย์แห่งมิถิลา ตราบใดที่ชีวาตมันยังถือเอาหมู่จดอันไม่ตื่นรู้ว่าเป็น ‘ของเรา’ และทำตนให้เป็นอันเดียวกับมัน ตราบนั้นย่อมได้ความเสมอเหมือนกับหมู่จดนั้นเอง แม้โดยสภาวะจะเป็นผู้ไม่ข้องเกี่ยว แต่ด้วยการสัมผัสปรกฤติจึงมีธรรมทั้งหก (เช่น ความยึดติด เป็นต้น) ติดตามมา โอ้เจ้าเหนือมนุษย์
Word by Word
बुध्यमानःbeing aware/awakening
बुध्यमानः:
Karta
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
अप्रबुद्धेनby/with the unawakened (one)
अप्रबुद्धेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअप्रबुद्ध (प्रातिपदिक; प्रबुद्ध < प्र+बुध्)
Formपुं/नपुं, तृतीया, एकवचन
समताम्equivalence/sameness
समताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमता (प्रातिपदिक)
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
यातिgoes/attains
याति:
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
मैथिलO Maithila (king of Mithilā)
मैथिल:
TypeNoun
Rootमैथिल (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
सधर्माhaving the same nature/qualities
सधर्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootसधर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
एषःthis (one)
एषः:
Karta
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
निःसङ्गात्माwhose self is unattached
निःसङ्गात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootनिःसङ्गात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप (प्रातिपदिक)
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes