Shloka 2
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
अविद्यामाहुरव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मि वै । सर्गप्रलयनिर्मुक्तां विद्यां वै पडचविंशक:,मुनियोंने सृष्टि और प्रलयरूप धर्मवाले कार्यसहित अव्यक्तको ही अविद्या कहा है तथा चौबीस तत्त्वोंसे परे जो पचीसवाँ तत्त्व परम पुरुष परमात्मा है, जो सृष्टि और प्रलयसे रहित है, उसीको विद्या कहते हैं
Vasiṣṭha uvāca: avidyām āhur avyaktam sarga-pralaya-dharmi vai | sarga-pralaya-nirmuktāṁ vidyāṁ vai pañcaviṁśakam ||
วสิษฐะกล่าวว่า—เหล่าฤๅษีเรียก ‘อวิทยา’ ว่าเป็นอว்யกตะ (ปรกฤติ) อันดำเนินไปตามธรรมแห่งการเกิดและการดับ คือการสร้างและการล่มสลาย แต่สิ่งที่พ้นจากการเกิดและการดับ—ตัตตวะที่ยี่สิบห้า คือบุรุษสูงสุด อาตมันสูงสุด อันอยู่เหนือยี่สิบสี่ตัตตวะ—นั่นแลเรียกว่า ‘วิทยา’
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Ignorance is identification with the unmanifest prakṛti that undergoes creation and dissolution; true knowledge is recognition of the twenty-fifth principle—the Puruṣa/Paramātman—transcending the changing cycle of sarga and pralaya.
In a didactic discourse within Śānti Parva, Vasiṣṭha instructs by defining ‘avidyā’ and ‘vidyā’ in Sāṅkhya terms, contrasting the changeful cosmic principle (avyakta/prakṛti) with the changeless Supreme Self beyond the twenty-four tattvas.