Shloka 28
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
अनादिनिधनो<नन्त:ः सर्वदर्शी निरामय: । केवल त्वभिमानित्वाद् गुणेषु गुण उच्यते
anādinidhano 'nantaḥ sarvadarśī nirāmayaḥ | kevala-tv-abhimānitvād guṇeṣu guṇa ucyate ||
พระองค์ไร้จุดเริ่มและไร้จุดจบ เป็นอนันต์ ทรงเห็นทั่ว และปราศจากความทุกข์โรค แต่เพราะเพียงอหังการที่ยึดตนว่าเป็น ‘เรา’ จึงถูกกล่าวว่าเป็น ‘คุณ’ หนึ่งท่ามกลางคุณทั้งหลาย—ประหนึ่งถูกกำหนดเงื่อนไขด้วยความถือตัวที่อ้างความเป็นเจ้าของและความเป็นผู้กระทำ
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The Self (or ultimate reality) is intrinsically beginningless, endless, infinite, all-seeing, and untouched by suffering; it is not truly a product of the guṇas. It is called a ‘guṇa’ only from the standpoint of egoic identification, which superimposes limitation and agency onto what is actually unconditioned.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vasiṣṭha is explaining a metaphysical point: how the unconditioned Self appears entangled in prakṛti’s guṇas. He attributes this apparent bondage not to the Self itself but to abhimāna—misidentification that makes the transcendent seem like one factor among conditioned qualities.