Shloka 34
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
क्रियां कियापथे रक्तस्त्रिगुणां त्रिगुणाधिप: । क्रियां क्रियापथोपेतस्तथा तदिति मन्यते,सृष्टि और प्रलय जिसके धर्म हैं, उस त्रिगुणमयी प्रकृतिको विकृत करके तीनों गुणोंका स्वामी आत्मा कर्ममार्गमें अनुरक्त और प्रवृत हो उस प्रकृतिके द्वारा होनेवाले प्रत्येक त्रिगुणात्मक कार्यको अपना मान लेता है
kriyāṁ kriyāpathe raktaḥ triguṇāṁ triguṇādhipaḥ | kriyāṁ kriyāpathopetas tathā tad iti manyate ||
เมื่ออาตมัน ผู้เป็นเจ้าเหนือสามคุณ ติดข้องอยู่ในมรรคแห่งกรรม ก็ยึดเอากิจสามประการของปรกฤติ—อันเกิดจากคุณทั้งสาม—ว่าเป็น ‘ของเรา’ ครั้นระบุตนกับการทำงานของธรรมชาติซึ่งมีธรรมเป็นการสร้างและการสลาย ก็ถือเอาผลทั้งปวงที่ประกอบด้วยคุณว่าเป็นกรรมของตนและเป็นสิทธิของตน
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Even though the Self is said to be the ‘lord’ over the guṇas, when it becomes attached to action it mistakenly identifies Prakṛti’s guṇa-born activities as ‘mine’. The verse points to the ethical-spiritual remedy: discernment and non-appropriation (non-doership) to loosen bondage created by identification.
In Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented dharma, Vasiṣṭha explains how bondage arises: the witnessing Self, by entering the karma-path with attachment, superimposes ownership on the workings of three-guṇa Prakṛti—whose nature is continual creation and dissolution.