Shloka 46

शुक्ललोहितकृष्णानि रूपाण्येतानि त्रीणि तु । सर्वाण्येतानि रूपाणि यानीह प्राकृतानि वै,सत्त्वगगुण, रजोगुण और तमोगुणसे क्रमश: शुक्ल, रक्त और कृष्ण--ये तीन वर्ण प्रकट होते हैं। प्रकृतिसे जो-जो रूप प्रकट हुए हैं, वे सब इन्हीं तीनों वर्णोंके अन्तर्गत हैं

śukla-lohita-kṛṣṇāni rūpāṇy etāni trīṇi tu | sarvāṇy etāni rūpāṇi yānīha prākṛtāni vai ||

จากสัตตวะ รชะ และตมะ ย่อมปรากฏเป็นสามรูป/สามสีตามลำดับ คือ ขาว แดง และดำ แท้จริงแล้ว รูปทั้งปวงที่เกิดขึ้น ณ ที่นี้จากปรกฤติ ล้วนอยู่ภายในสามรูปนั้น

शुक्लwhite
शुक्ल:
Karta
TypeAdjective
Rootशुक्ल
FormNeuter, Nominative, Plural
लोहितred
लोहित:
Karta
TypeAdjective
Rootलोहित
FormNeuter, Nominative, Plural
कृष्णानिblack/dark
कृष्णानि:
Karta
TypeAdjective
Rootकृष्ण
FormNeuter, Nominative, Plural
रूपाणिforms/appearances
रूपाणि:
Karta
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Nominative, Plural
एतानिthese
एतानि:
Karta
TypeAdjective
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Plural
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormNeuter, Nominative, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Plural
एतानिthese
एतानि:
Karta
TypeAdjective
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Plural
रूपाणिforms
रूपाणि:
Karta
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Nominative, Plural
यानिwhich
यानि:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Plural
इहhere/in this world
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
प्राकृतानिborn of प्रकृति / natural
प्राकृतानि:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राकृत
FormNeuter, Nominative, Plural
वैindeed/verily
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha
P
Prakṛti

Educational Q&A

All material manifestations (prākṛta rūpas) can be understood through the threefold framework of guṇas—sattva (white/clarity), rajas (red/activity), and tamas (black/inertia). This provides an ethical lens for evaluating behavior and cultivating sattva.

In Śānti Parva’s instructional discourse, Vasiṣṭha explains a philosophical classification: the diversity of worldly forms and dispositions is traced back to Prakṛti operating through three primary qualities, expressed symbolically as white, red, and black.