Shloka 26
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
एवं युगपदुत्पन्न॑ं दशवर्गमसंशयम् । पज्चमं विद्धि राजेन्द्र भौतिकं सर्गमर्थवत्,इन दसोंकी उत्पत्ति एक ही साथ होती है, इसमें संशय नहीं है। राजेन्द्र! पाँचवाँ भौतिक सर्ग समझो। जो प्राणियोंके लिये विशेष प्रयोजनीय होनेके कारण सार्थक है
evaṁ yugapad utpannaṁ daśa-vargam asaṁśayam | pañcamaṁ viddhi rājendra bhautikaṁ sargam arthavat ||
วสิษฐะกล่าวว่า “หมวดทั้งสิบนี้บังเกิดพร้อมกัน—ปราศจากข้อกังขา ข้าแต่ราชาเอกแห่งราชัน จงรู้ว่า ลำดับที่ห้าคือ ‘ภาวะวัตถุ’ (ภาวติกะ) อันเป็นสรรค์สร้างที่มีความหมาย เพราะเป็นประโยชน์ยิ่งแก่สัตว์ผู้มีร่างกาย”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse asserts an ordered understanding of creation: ten categories are said to arise together, and among the enumerated creations the fifth is identified as the ‘material’ (bhautikā) creation—called ‘meaningful’ because it directly serves the needs and experience of embodied beings.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vasiṣṭha is explaining a cosmological scheme to a king (addressed as rājendra), clarifying that multiple classes of beings/categories emerge simultaneously and highlighting the practical relevance of the material level of creation.