Shloka 106
समस्त ब्राह्मण, देवता और शान्तिका अनुभव करनेवाले लोग उसी अनन्त, अच्युत, ब्राह्मणहितैषी तथा परमदेव परमात्माकी स्तुति-प्रार्थना करते हैं। उनके गुणोंका चिन्तन करते हुए उनकी महिमाका गान करते हैं। योगमें उत्तम सिद्धिको प्राप्त हुए योगी तथा अपार ज्ञानवाले सांख्यवेत्ता पुरुष भी उसीके गुण गाते हैं ।। अमूर्तेस्तस्य कौन्तेय सांख्य॑ मूर्तिरिति श्रुति: । अभिश्ञानानि तस्याहुर्मतं हि भरतर्षभ
amūrtes tasya kaunteya sāṅkhyaṁ mūrtir iti śrutiḥ | abhiśñānāni tasyāhur mataṁ hi bharatarṣabha ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ บุตรแห่งกุนตี ตามคติสืบทอดกล่าวไว้ว่า แม้พระปรมาตมันผู้สูงสุดจะเป็นผู้ไร้รูปโดยแท้ แต่ ‘สางขยะ’ ก็ถูกกล่าวว่าเป็นดุจ ‘รูป’—คือหนทางให้เข้าถึงและหยั่งรู้พระองค์ บรรดาฤๅษียังบอกลักษณะจำแนกบางประการซึ่งทำให้รู้จักพระองค์ได้; โอ ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ นี่คือความเห็นอันเป็นที่ยุติแล้ว ในบริบทนี้ พราหมณ์ทั้งปวง เทพทั้งหลาย ผู้แสวงสันติ โยคีผู้บรรลุสิทธิ และผู้รู้สางขยะอันลึกซึ้ง ต่างพร้อมใจกันสรรเสริญพระผู้เป็นเจ้าอันอนันต์ ผู้ไม่เสื่อมคลาย ผู้เกื้อกูลพราหมณ์ คือพระปรมาตมัน พร้อมทั้งเพ่งพินิจคุณานุภาพและขับขานพระสิริของพระองค์”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Supreme is ultimately formless, yet tradition allows a practical ‘form’ of approach through Sāṅkhya—discriminative knowledge that analyzes reality and guides recognition of the Divine through defining characteristics rather than physical embodiment.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues teaching Yudhiṣṭhira about the highest principles: how diverse spiritual authorities (śruti, yogins, sāṅkhyas) converge in praising the Supreme, and how philosophical discernment functions as an accepted means to apprehend the formless Absolute.