Shloka 36
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
सारथिश्न यथा युकत्वा सदश्चान् सुसमाहितः । देशमिष्टं नयत्याशु धन्विनं पुरुषर्षभ,पुरुषप्रवर! राजन! जिस तरह अत्यन्त सावधान रहनेवाला सारथि अच्छे घोड़ोंको रथमें जोतकर धनुर्धर योद्धाको तुरंत ही अभीष्ट स्थानपर पहुँचा देता है, वैसे ही धारणाओंमें एकाग्रचित हुआ योगी लक्ष्यकी ओर छोड़े हुए बाणकी भाँति शीघ्र परम पदको प्राप्त हो जाता है
sārathiś ca yathā yuktvā sad-aśvān susamāhitaḥ | deśam iṣṭaṃ nayaty āśu dhanvinaṃ puruṣarṣabha ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ้บุรุษผู้ประเสริฐ! ดุจสารถีผู้ระวังยิ่ง ครั้นเทียมม้าดีให้ถูกต้องและตั้งใจแน่วแน่ ก็พานักรบผู้ทรงธนูไปถึงแดนที่ปรารถนาโดยเร็ว ฉันใด โยคีผู้มีจิตรวมเป็นหนึ่งในธารณา ย่อมบรรลุภาวะสูงสุดโดยฉับไว ดุจลูกศรที่ปล่อยไปสู่เป้าหมาย ฉันนั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Focused inner discipline leads swiftly to the highest goal: as a skilled charioteer reaches a destination by properly harnessing and controlling good horses, a yogin reaches the supreme state by properly gathering and directing the mind through dhāraṇā (concentration).
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he uses a martial image familiar to kings and warriors—charioteer, horses, archer, and target—to explain how attentive control and correct preparation in yoga carry a practitioner quickly to the intended spiritual end.