Shloka 21

Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse

Devanagari script

तद्धज्जातबलो योगी दीप्ततेजा महाबल: । अन्तकाल इवादित्य: कृत्स्नं संशोषयेज्जगत्‌,इसी तरह योगीका भी योगबल बढ़ जानेसे जब वह उद्दीप्त तेजसे सम्पन्न और महान्‌ शक्तिशाली हो जाता है, तब वह जैसे प्रलयकालीन सूर्य समस्त जगत्‌को सुखा डालता है, वैसे ही समस्त रागादि दोषोंका नाश कर देता है

Transliteration

taddhajjātabalo yogī dīptatejā mahābalaḥ | antakāla ivādityaḥ kṛtsnaṃ saṃśoṣayej jagat ||

Translation

ภีษมะกล่าวว่า—“ฉันนั้น เมื่อพลังโยคะของโยคีบังเกิดและเจริญขึ้น เขาย่อมประกอบด้วยรัศมีธรรมอันโชติช่วงและกำลังอันใหญ่หลวง แล้วดุจดวงอาทิตย์ในกาลปรลัยที่ทำให้โลกทั้งปวงแห้งเหือด เขาย่อมทำให้กิเลสทั้งหลาย เช่น ราคะและความยึดติด แห้งสิ้นและดับสูญ.”

Word by Word

तत्then/that (in that condition)

जातबलःone whose strength has arisen/increased

योगीyogi

दीप्ततेजाःhaving blazing radiance

महाबलःvery powerful

अन्तकालेat the time of the end (dissolution)

इवlike/as

आदित्यःthe Sun

कृत्स्नम्entire/whole

संशोषयेत्would dry up / should desiccate

जगत्the world

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

yogī

Āditya (Sun)

jagat (world)

antakāla (end-time/pralaya)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes