Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः

The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex

जहाति दारांश्व॒ जहाति सम्पद: पदं च यान॑ विविधाश्ष या: क्रिया: । त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर- स्तदास्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते,जिस समय मनुष्य सर्वोत्तम पद पानेके लिये उत्सुक हो जाता है, उस समय उसकी बुद्धि विषयोंसे विलग हो जाती है तथा वह स्त्री, सम्पत्ति, पद, वाहन और नाना प्रकारकी जो क्रियाएँ हैं, उनका भी परित्याग कर देता है

jahāti dārān svaṁ jahāti sampadaḥ padaṁ ca yānāni vividhāś ca yāḥ kriyāḥ | triviṣṭape jātamatir yadā naraḥ tadāsya buddhir viṣayeṣu bhidyate ||

เมื่อจิตของมนุษย์บังเกิดความมุ่งหมายไปสู่ฐานะอันสูงสุด—สู่ยอดแห่งสวรรค์—ปัญญาของเขาย่อมตัดขาดจากอารมณ์แห่งประสาทสัมผัส แล้วเขาย่อมละทิ้งภรรยาและพันธะแห่งเรือนชาน ทรัพย์สมบัติ ยศตำแหน่ง พาหนะ และกิจการโลกีย์นานาประการ หันหน้าเข้าสู่หนทางแห่งโมกษะ

जहातिabandons, gives up
जहाति:
TypeVerb
Rootहा (जहा-)
FormLat (Present), 3, Singular, Parasmaipada
दारान्wives
दारान्:
Karma
TypeNoun
Rootदार (प्रातिपदिक: दार)
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
जहातिabandons
जहाति:
TypeVerb
Rootहा (जहा-)
FormLat (Present), 3, Singular, Parasmaipada
सम्पदःwealth, possessions
सम्पदः:
Karma
TypeNoun
Rootसम्पद् (प्रातिपदिक: सम्पद्)
FormFeminine, Accusative, Plural
पदम्position, rank
पदम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक: पद)
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यानम्vehicle
यानम्:
Karma
TypeNoun
Rootयान (प्रातिपदिक: यान)
FormNeuter, Accusative, Singular
विविधाःvarious
विविधाः:
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक: विविध)
FormFeminine, Nominative, Plural
याःwhich
याः:
TypePronoun
Rootयद् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक: या)
FormFeminine, Nominative, Plural
क्रियाःactivities, actions
क्रियाः:
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक: क्रिया)
FormFeminine, Nominative, Plural
त्रिविष्टपेin heaven (Triviṣṭapa)
त्रिविष्टपे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रिविष्टप (प्रातिपदिक: त्रिविष्टप)
FormMasculine, Locative, Singular
जातमतिःwhose resolve has arisen
जातमतिः:
TypeAdjective
Rootजातमति (प्रातिपदिक: जातमति)
FormMasculine, Nominative, Singular
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक: नर)
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
अस्यof him
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक: अस्/इद)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
बुद्धिःintellect, mind
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक: बुद्धि)
FormFeminine, Nominative, Singular
विषयेषुin sense-objects
विषयेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक: विषय)
FormMasculine, Locative, Plural
भिद्यतेis separated, is detached
भिद्यते:
TypeVerb
Rootभिद्
FormLat (Present), 3, Singular, Atmanepada, Passive/Reflexive (middle usage)

पराशर उवाच

पराशर (Parāśara)
नर (a man/person)
त्रिविष्टप (Triviṣṭapa/heaven)
दार (wife/wives)
सम्पद् (wealth)
पद (status/position)
यान (vehicles)