Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā

यत्र तत्र कथं जाता: स्वयोनिं मुनयो गता: । शुद्धयोनौ समुत्पन्ना वियोनौ च तथा परे,ऋषि-मुनि जहाँ-तहाँ जन्म ग्रहण करके अर्थात्‌ जो शुद्ध योनिमें और दूसरे जो विपरीत योनिमें उत्पन्न हुए हैं, वे सब ब्राह्मणत्वको कैसे प्राप्त हुए?

yatra tatra kathaṁ jātāḥ svayoniṁ munayo gatāḥ | śuddhayonau samutpannā viyonau ca tathā pare ||

ชนกตรัสถามว่า—เหล่ามุนีแม้ถือกำเนิด ณ ที่นั้นที่นี้ ในสภาพต่าง ๆ กัน ไฉนจึงได้สืบถึงสายสืบทางจิตวิญญาณอันควรของตน? ผู้เกิดจากครรภ์ ‘บริสุทธิ์’ และผู้เกิดจากครรภ์ที่ ‘ผิดแบบ/ขัดแย้ง’—ทั้งหมดนั้นบรรลุภาวะพราหมณ์ได้ด้วยวิธีใด?

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
जाताःborn
जाताः:
Karta
TypeAdjective
Rootजात
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वयोनिम्their own womb/origin
स्वयोनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वयोनि
FormFeminine, Accusative, Singular
मुनयःsages
मुनयः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Plural
गताःgone/attained
गताः:
Karta
TypeAdjective
Rootगत
FormMasculine, Nominative, Plural
शुद्धयोनौin a pure womb/origin
शुद्धयोनौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशुद्धयोनि
FormFeminine, Locative, Singular
समुत्पन्नाःarisen/produced
समुत्पन्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमुत्पन्न
FormMasculine, Nominative, Plural
वियोनौin an impure/contrary womb/origin
वियोनौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवियोनि
FormFeminine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
परेothers
परे:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Plural

जनक उवाच

J
Janaka
M
muni (sages)
ṛṣi (seers)
B
brāhmaṇatva (Brahminhood)

Educational Q&A

The verse frames a dharmic inquiry: if sages can arise from varied births, then Brahminhood cannot be reduced to mere birth; it must be connected to inner purification—truthfulness, self-control, austerity, learning, and realization—through which one ‘attains’ the rightful spiritual status.

King Janaka, in a dialogue on dharma in the Śānti Parva, challenges a simplistic birth-based view of varna by asking how ṛṣis and munis born in both ‘approved’ and ‘irregular’ circumstances nevertheless became acknowledged as Brahmins.