Shloka 4
Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle
Sāṃkhya–Yoga Clarification
एवं तस्य प्रवृत्तस्य नित्यमेवानुपश्यत: । रागद्वेषौ विवर्धेते हानित्यत्वमपश्यत:,इस प्रकार प्रवृत्तिमार्गमें रहकर वह नित्य ही उन वस्तुओंको देखता है, किंतु उनकी अनित्यताकी ओर उसकी दृष्टि नहीं जाती; इसलिये उसके मनमें इनके प्रति राग और द्वेष बढ़ने लगते हैं
evaṁ tasya pravṛttasya nityam evānupaśyataḥ | rāga-dveṣau vivardhete hānityatvam apaśyataḥ ||
เมื่อเขาดำรงอยู่ในทางแห่งความเคลื่อนไหวภายนอก คอยเพ่งมองอารมณ์ทั้งหลายอยู่เนืองนิตย์ แต่ไม่เห็นความไม่เที่ยงของสิ่งเหล่านั้น ราคะและโทสะย่อมเจริญงอกงามในใจ ความมองข้ามความแปรปรวนชั่วคราวนี่เองที่ผูกจิตไว้ด้วยความชอบและความชัง
पराशर उवाच
Educational Q&A
Continual fixation on objects without insight into their impermanence strengthens rāga (attachment) and dveṣa (aversion). Ethical and spiritual clarity arises from seeing transience; otherwise the mind becomes reactive, driven by likes and dislikes.
Parāśara is explaining a psychological-spiritual mechanism: a person who stays in pravṛtti (worldly engagement) keeps observing desirable and undesirable objects, but because he does not perceive their anityatva (impermanence), his inner tendencies of attachment and aversion increase.