Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Vasiṣṭha–Karāla-Janaka Saṃvāda: Aśuddha-Sevana, Guṇa-Dr̥ṣṭi, and Sāṃkhya–Yoga Ekārthatā

Mahābhārata 12.293

जो राजा धर्मपूर्वक प्रजाकी रक्षा करता है, वह उस धर्माचरणके कारण ही लोकमें पूजित होता है। इसी प्रकार जो ब्राह्मण धर्मपूर्वक स्वाध्याय करता है, जो वैश्य धर्मके अनुसार धनोपार्जनमें तत्पर रहता है तथा जो शूद्र जितेन्द्रिय भावसे रहकर सर्वदा द्विजातियोंकी सेवा करता है, वे सभी अपने-अपने धर्माचरणके कारण लोकमें सम्मानित होते हैं। नरेन्द्र! इसके विपरीत आचरण करनेसे सब लोग अपने धर्मसे गिर जाते हैं ।। प्राणसंतापनिर्दिष्टा: काकिण्योडपि महाफला: । न्यायेनोपार्जिता दत्ता: किमुतान्या: सहस्रश:,प्राणोंको कष्ट देकर भी यदि न्‍्यायसे कमायी हुई थोड़ी-सी कौड़ियोंका भी दान किया जाय तो वे महान्‌ फल देनेवाली होती हैं; फिर जो दूसरी वस्तुएँ हजारोंकी संख्यामें दी जाती हैं, उनकी तो बात ही क्‍या है

yo rājā dharmapūrvakaṁ prajāyāḥ rakṣāṁ karoti, sa tasya dharmācaraṇasyaiva kāraṇāl loke pūjito bhavati. evaṁ yaḥ brāhmaṇo dharmapūrvakaṁ svādhyāyaṁ karoti, yaś ca vaiśyo dharmānusāreṇa dhanopārjane tatparo bhavati, yaś ca śūdro jitendriyabhāvena sthitvā sarvadā dvijātīnāṁ sevāṁ karoti, te sarve sva-sva-dharmācaraṇakāraṇāl loke sammānitā bhavanti. narendra, viparītam ācaran sarve svadharmād bhraśyanti. prāṇasaṁtāpanirdiṣṭāḥ kākiṇyo ’pi mahāphalāḥ; nyāyenopārjitā dattāḥ, kim utānyāḥ sahasraśaḥ.

ปราศระกล่าวว่า—พระราชาผู้ทรงคุ้มครองไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ตามธรรม ย่อมได้รับการสักการะในโลกก็ด้วยเหตุแห่งความประพฤติชอบนั้นเอง. ฉันใดก็ฉันนั้น พราหมณ์ผู้ศึกษาพระเวท (สวาธยายะ) โดยธรรม, ไวศยะผู้ขวนขวายแสวงหาทรัพย์ตามธรรม, และศูทรผู้สำรวมอินทรีย์คอยปรนนิบัติทวิชะอยู่เสมอ—ล้วนได้รับความนับถือในสังคมเพราะตั้งมั่นในหน้าที่ของตน. ข้าแต่นเรนทร์! หากประพฤติผิดจากนี้ ผู้คนย่อมตกจากธรรมของตน. แม้เพียงเหรียญกากิณีไม่กี่เหรียญ—ถึงจะได้มาด้วยความลำบากจนแทบสิ้นชีวิต—หากได้มาโดยยุติธรรมแล้วถวายเป็นทาน ก็ให้ผลยิ่งใหญ่; แล้วทานสิ่งอื่นเป็นพัน ๆ จะยิ่งมีผลเพียงใดเล่า.

प्राणसंतापनिर्दिष्टाःprescribed (even) with distress to life (i.e., at great personal hardship)
प्राणसंतापनिर्दिष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राणसंतापनिर्दिष्ट
FormFeminine, Nominative, Plural
काकिण्यःkākiṇīs (small coins)
काकिण्यः:
Karta
TypeNoun
Rootकाकिणी
FormFeminine, Nominative, Plural
अपिeven
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
महाफलाःgreat-fruited; yielding great results
महाफलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाफल
FormFeminine, Nominative, Plural
न्यायेनby justice; lawfully
न्यायेन:
Karana
TypeNoun
Rootन्याय
FormMasculine, Instrumental, Singular
उपार्जिताःearned; acquired
उपार्जिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootउपार्जित
FormFeminine, Nominative, Plural
दत्ताःgiven; donated
दत्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootदत्त
FormFeminine, Nominative, Plural
किम्what then? (how much more)
किम्:
TypeIndeclinable
Rootकिम्
उतindeed; rather; then
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
अन्याःother (things)
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
सहस्रशःby thousands; in thousands
सहस्रशः:
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस्

पराशर उवाच

P
Parāśara
N
narendra (king)
R
rājā (king)
P
prajā (subjects)
B
brāhmaṇa
V
vaiśya
Ś
śūdra
D
dvijāti (twice-born)
K
kākiṇī (coin)