Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati

Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue

तात! इस विषयमें नास्तिक कहते हैं “मैं प्रारब्धको प्रत्यक्ष नहीं देख पाता तथा प्रारब्धके अस्तित्वका सूचक अनुमानप्रमाण भी नहीं है। किंतु देवता, गन्धर्व और दानव आदि योनियाँ तो स्वभावसे ही प्राप्त होती हैं” ।। प्रेत्य जातिकृतं कर्म न स्मरन्ति सदा जना: | ते वै तस्य फलप्राप्ती कर्म चापि चतुर्विधम्‌

pretya jātikṛtaṃ karma na smaranti sadā janāḥ | te vai tasya phalaprāptī karma cāpi caturvidham ||

ปราศรกล่าวว่า “ครั้นตายแล้วไปเกิดใหม่ ชนทั้งหลายย่อมมิได้ระลึกถึงกรรมที่ทำไว้ในชาติปางก่อนอยู่เสมอ แต่ผลแห่งกรรมนั้นย่อมต้องประสบแน่นอน และในที่นี้กรรมกล่าวว่าเป็นสี่ประการ”

प्रेत्यhaving departed (after death)
प्रेत्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्र-इ (धातु) → प्रेत्य (क्त्वान्त अव्यय)
Formक्त्वा/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय; अर्थे—अनन्तरकाल
जाति-कृतम्done in a former birth / birth-made
जाति-कृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजाति + कृत (कृ धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
कर्मdeed, action
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
Formनिषेध
स्मरन्तिremember
स्मरन्ति:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
Formकालवाचक अव्यय
जनाःpeople
जनाः:
Karta
TypeNoun
Rootजन
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
Formनिपात (अवधारण/खलु-अर्थ)
तस्यof that (karma)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं/नपुंसक; षष्ठी; एकवचन
फल-प्राप्तिःattainment of the result
फल-प्राप्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootफल + प्राप्ति
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
कर्मaction (karma)
कर्म:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
Formनिपात (अपि=also/even)
चतुर्विधम्fourfold
चतुर्विधम्:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर् + विध
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

पराशर उवाच

P
Parāśara
J
janāḥ (people)