Shloka 18
सांख्ययोगभेदः तथा योगबलोपदेशः
Sāṃkhya–Yoga Distinction and Instruction on Yogic Strength
आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा । पिनाकमिति चोवाच शूलमुग्रायुध: प्रभु:,जब अमित तेजस्वी शूल उनके हाथसे मुड़कर धनुषके रूपमें परिणत हो गया, तब उग्र धनुर्धर भगवान् शिवने पाणिसे आनत होनेके कारण उस शूलको 'पिनाक' कहा
ānatena atha śūlena pāṇināmitatejasā | pinākam iti covāca śūlam ugrāyudhaḥ prabhuḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—ครั้นตรีศูลนั้นซึ่งถูกพระหัตถ์ขององค์ผู้รุ่งโรจน์หาที่สุดมิได้เอนลง ได้แปรเป็นรูปคันธนู พระศิวะผู้ทรงศัสตราอันน่าสะพรึงจึงทรงขนานนามตรีศูลนั้นว่า “ปิณากะ” เพราะมันถูกทำให้ “อานตะ” คือเอนน้อมลงด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ เหตุการณ์นี้ชี้ว่าอำนาจทิพย์สามารถผันแม้เครื่องมือแห่งการทำลายให้เป็นรูปที่มีวินัยและมีจุดหมาย และนามย่อมรักษาความทรงจำเชิงธรรมของการกระทำนั้นไว้
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even formidable force (a trident) can be redirected into controlled purpose (a bow) under rightful authority; the naming ‘Pināka’ preserves the moral memory that power should be made to ‘bow’ to higher order and discipline.
Śiva bends a trident with his hand; it takes the form of a bow. Because it was made to bow (ānata), Śiva names it ‘Pināka’. Bhīṣma narrates this as part of a larger account in the Śānti Parva.