Shloka 103
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
कृतकौतूहलस्तेषु मुक्तश्नवर यथासुखम् । 'शास्त्र-विधिके अनुसार इन्द्रियोंद्वारा इन्द्रियोंके विषयोंका अनुभव करके जब तुम उनके खेलको पूरा कर चुको, तब संतान हुई हो चाहे न हुई हो, उनसे मुक्त होकर सुखपूर्वक विचरो”
kṛtakautūhalas teṣu muktaśnavar yathāsukham | śāstra-vidhike anusāra indriyaiḥ indriyaviṣayān anubhavya yadā tvaṁ teṣāṁ krīḍāṁ pūrayitvā, santānaṁ jātaṁ vā na vā, tataḥ muktaḥ sukhapūrvaṁ vicara ||
ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อท่านได้เสพอารมณ์แห่งอินทรีย์ด้วยอินทรีย์ทั้งหลายตามบทบัญญัติแห่งศาสตราอย่างสมควรแก่ความสุข จนความใคร่รู้ในสิ่งเหล่านั้นอิ่มเต็ม และ ‘การละเล่น’ ของมันสิ้นสุดลง—จะมีบุตรสืบสกุลหรือไม่ก็ตาม—แล้วจงเป็นอิสระจากสิ่งเหล่านั้น และดำรงอยู่โดยผาสุก
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enjoyment of sense-objects is to be approached only under śāstric regulation; once their purpose is fulfilled, one should detach and live peacefully, not remaining bound by craving—regardless of outcomes like having children.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and life-stages, Bhīṣma advises the listener on how to relate to sensory life: experience it lawfully, then renounce attachment and proceed with inner freedom.