Shloka 41
अध्याय २८१ — दानधर्मः, न्यायागतधनम्, ऋणत्रय-परिशोधनं च
Dāna ethics, lawful wealth, and settling obligations
“देव! त्रिलोकीनाथ! हमलोग सदा अग्नि और धूपका ताप, सर्दी, वर्षा, आँधी और अस्त्र-शस्त्रोंद्रारा भेदन-छेदनका कष्ट सहते रहते हैं। आज आपकी आज्ञासे इस ब्रह्महत्याको भी ग्रहण कर लेंगे; किंतु आप इनसे हमारे छुटकारेका उपाय भी तो सोचिये' ।।
bhīṣma uvāca | deva trilokīnātha vayam sadā agni-dhūpa-tāpaṃ śītaṃ varṣām āndhīṃ ca astrā-śastrair bhidana-cchedana-duḥkhaṃ sahāmahe | adya tava ājñayā imāṃ brahmahatyām api grahīṣyāmaḥ; kintu tvam eteṣāṃ asmākaṃ mucyopāyam api cintaya || brahmovāca | parvakāle tu samprāpte yo vai cchedana-bhedanaṃ kariṣyati naro mohāt tam eṣānugamiṣyati ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่เทพ ผู้เป็นเจ้าแห่งสามโลก! พวกเราทนความแผดเผาของไฟและตะวัน ความหนาว ฝน ลมพายุ และความเจ็บปวดจากการถูกแทงและถูกฟันด้วยอาวุธอยู่เสมอ วันนี้ตามพระบัญชา พวกเราจะรับภาระพรหมหัตยานี้ด้วย; แต่ขอพระองค์ทรงดำริหนทางให้พวกเราพ้นจากมันด้วยเถิด” พรหมาตรัสว่า “เมื่อถึงกาลแห่งปารวะอันศักดิ์สิทธิ์ เช่น วันสังกรานติ คราส วันเพ็ญ และวันเดือนดับ ผู้ใดเป็นมนุษย์ที่หลงผิดแล้วกระทำการตัดและเจาะทำลายพวกเจ้า พรหมหัตยานี้จักติดตามผู้นั้นไป”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Grave wrongdoing (brahma-hatyā) is not merely a private burden; it can attach to the agent who commits a harmful act, especially when done in delusion and at ritually charged times. The passage frames moral causality: responsibility follows the doer, and divine law provides a mechanism for the transfer/attachment of sin based on action and intent.
Bhīṣma (speaking on behalf of afflicted beings) appeals to a supreme lord, saying they already endure many hardships and will accept even the burden of brahma-hatyā if commanded, but asks for a way to be freed from it. Brahmā responds with a rule: at festival-times, whoever cuts or pierces them in delusion will have that brahma-hatyā follow and attach to him.