Shloka 47
Aśmagīta: Janaka’s Inquiry on Loss, Kāla, and the Limits of Control (अश्मगीता)
वे कड़वे-कड़वे काढ़े और नाना प्रकारके घृत पीते रहते हैं तो भी जैसे महासागर अपनी तट-भूमिसे आगे नहीं बढ़ता, उसी प्रकार वे मौतको लाँघ नहीं पाते हैं ।। रसायनविदश्चैव सुप्रयुक्तरसायना: । दृश्यन्ते जरया भग्ना नगा नागैरिवोत्तमै:,रसायन जाननेवाले वैद्य अपने लिये रसायनोंका अच्छी तरह प्रयोग करके भी वृद्धावस्थाद्वारा वैसे ही जर्जर हुए दिखायी देते हैं, जैसे श्रेष्ठ हाथियोंके आघातसे टूटे हुए वृक्ष दृष्टिगोचर होते हैं
te kaṭuka-kaṭukāni kaṣāyān pibanti nānā-vidhaṃ ghṛtaṃ ca sevante; tathāpi yathā mahāsāgaraḥ sva-tīra-bhūmeḥ paraṃ na vardhate, tathā te mṛtyuṃ na laṅghayanti. rasāyanavidaś caiva suprayukta-rasāyanāḥ dṛśyante jarayā bhagnā nagā nāgair ivottamaiḥ.
พระเจ้าชนกตรัสว่า—แม้เขาจะดื่มยาต้มรสขมและบริโภคเนยใสปรุงยานานาชนิด ก็ยังไม่อาจก้าวล่วงความตายได้ ดุจมหาสมุทรที่ไม่เคยล้ำพ้นฝั่งของตนเอง ฉันนั้นแล แม้แพทย์ผู้ชำนาญรสายนะจะใช้ยาบำรุงคืนวัยอย่างชำนิชำนาญแก่ตน ก็ยังปรากฏว่าถูกชราทำลาย ราวกับต้นไม้ที่แตกหักด้วยแรงกระแทกของช้างผู้ทรงพลัง
जनक उवाच
Educational Q&A
No regimen—medicine, diet, or rejuvenation therapy—can ultimately defeat death; recognizing this limit encourages detachment, humility, and a dharmic focus on what truly lies within one’s control (right conduct and inner realization).
King Janaka illustrates a philosophical point with two images: the ocean that never crosses its shore, and rasāyana experts who still grow old and frail. The argument undercuts reliance on bodily measures as a final refuge and redirects attention to spiritual and ethical priorities.