Shloka 63
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
अवाक् स्थितस्तु यः स्थायी कल्पान्ते परिवर्तते | स शेते भगवानप्सु योडसावतिबल: प्रभु: । तान् विधाता प्रसन्नात्मा लोकां श्वरति शाश्वतान्,जो परवर्ती सनातन नारायण प्रलयकालमें भी विद्यमान हैं, वे ही अत्यन्त बलशाली और सबके अधीश्वर भगवान् श्रीहरि कल्पान्तमें जलके भीतर शयन करते हैं तथा वे प्रसन्नात्मा सृष्टिकर्ता ईश्वर उन समस्त शाश्वत लोकोंमें विचरण करते हैं
avāk sthitas tu yaḥ sthāyī kalpānte parivartate | sa śete bhagavān apsu yo ’ḍasāvatibalaḥ prabhuḥ | tān vidhātā prasannātmā lokān śvarati śāśvatān | yo paravartī sanātanaḥ nārāyaṇaḥ pralayakāle ’pi vidyamānaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “พระองค์ผู้ดำรงมั่นเป็นนิตย์ แม้เมื่อสิ้นกัลป์สรรพสิ่งกลับตาลปัตร ก็ยังทรงเป็นเจ้าแห่งพลังอันหาประมาณมิได้ ครั้นถึงปลายกัลป์ ภควานนั้นทรงบรรทมในห้วงน้ำ และในฐานะผู้สร้างผู้มีจิตผ่องใส ทรงดำเนินอยู่ท่ามกลางโลกอันเป็นนิตย์ พระนารายณ์โบราณนั้นยังทรงดำรงอยู่แม้ในกาลแห่งปรลัย”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the permanence and sovereignty of Narayana: even when the cosmos undergoes reversal and dissolution at the end of a kalpa, the Lord remains present, serene, and in control—reclining in the cosmic waters and sustaining the order of eternal realms.
In Bhishma’s discourse on higher truths in the Shanti Parva, he describes the cosmic role of Narayana at the end of an aeon: the Lord rests in the waters during pralaya and, as the ordainer/creator, continues to preside over and move among the everlasting worlds.