Shloka 38
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
शतं सहस्त्राणि ततक्ष्रित्वा प्राप्रोति वर्ण हरितं तु पश्चात् स चैव तस्मिन् निवसत्यनीशो युगक्षये तपसा संवृतात्मा,“तदनन्तर वह जीव लाखों बार (या लाखों वर्षोतक) नरकमें विचरण करके फिर धूम्रवर्ण पाता है (पशु-पक्षी आदिकी योनिमें जन्म लेता है)। उस योनिमें भी वह विवश होकर बड़े दुःखसे निवास करता है। फिर युगक्षय होनेपर वह तप (पुरातन पुण्यकर्म या विवेक) के प्रभावसे सुरक्षित होकर उस संकटसे उद्धार पा जाता है
śataṃ sahasrāṇi tatakṣṛtvā prāpnoti varṇaṃ haritaṃ tu paścāt | sa caiva tasmin nivasaty anīśo yugakṣaye tapasā saṃvṛtātmā ||
ภีษมะกล่าวว่า “ครั้นแล้ว สัตว์ผู้มีร่างกายถูกสับทอนด้วยทุกข์นับแสน ๆ ครั้ง (หรือปี) ต่อมาเข้าถึงภาวะ ‘เขียวหม่น’ อันหมายถึงการไปเกิดในกำเนิดต่ำ เช่นสัตว์เดรัจฉานและนก. แม้ในภาวะนั้น เขาก็ไร้อำนาจ ถูกบีบคั้น และพำนักอยู่ท่ามกลางความทุกข์ยิ่ง. แต่เมื่อกัลป์สิ้นสุดลง ด้วยอานุภาพแห่งตบะ—จิตภายในที่ได้รับการคุ้มครองและตั้งมั่น—เขาย่อมพ้นจากภัยนั้น.”
भीष्म उवाच