Shloka 9
उशनसः (शुक्रस्य) चरितम् — The Account of Uśanā (Śukra): Yoga, Grievance, and Pacification
यथाजञ्जनमयो वायु: पुनर्मान:शिलं रज: । अनुप्रविश्य तद्वर्णो दृश्यते रज्जयन् दिश:
yathāñjanamayo vāyuḥ punarmānaḥśilaṃ rajaḥ | anupraviśya tadvarṇo dṛśyate rajjayan diśaḥ ||
ภีษมะอธิบายด้วยอุปมาอันชัดเจนว่า “ดุจลมที่อุ้มความมืดประหนึ่งอัญชัน เมื่อเข้าไปในผงมานะศิลา (เรียลการ์) สีแดง–เหลือง ก็แลดูเหมือนรับเอาสีนั้น และเมื่อพัดผ่านก็ประหนึ่งย้อมทิศทั้งหลาย ฉันใด อาตมันซึ่งโดยสภาพไร้สีไร้คุณลักษณะตายตัว เมื่อถูกคลุมด้วยอวิชชาแห่งตมัสและถูกย้อมด้วยผลแห่งกรรม ก็ปรากฏเหมือนรับ ‘สี’ เหล่านั้น ยอมรับธรรมของกายอันหลากหลาย และเวียนว่ายไปในกายของสรรพสัตว์ ฉันนั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The self is intrinsically unqualified and unstained, but due to ignorance (tamas/avidyā) and the residual effects of karma, it appears to take on the qualities of the bodies it inhabits—much like wind seeming colored by the dust it passes through.
In Shanti Parva’s instruction, Bhishma is teaching about the mechanism of bondage: how the jīva, though essentially pure, seems to acquire ‘colors’ (attributes) through contact with ignorance and karmic results, thereby moving through various embodied states.