Shloka 1
मोक्षधर्मः — स्नेहपाशच्छेदः
Mokṣa-dharma: Cutting the Bonds of Attachment
ऑपन-आक्राता छा ् : आ अष्टस प्तरत्याधिकद्विशततमो< ध्याय: हारीत मुनिके द्वारा प्रतिपादित संन्यासीके स्वभाव, आचरण और धर्मोंका वर्णन युधिछिर उवाच किंशील: किंसमाचार: किंविद्य: किंपरायण: । प्राप्नोति ब्रह्मण: स्थान यत् परं प्रकृतेर्ध्ुवम्,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! प्रकृतिसे परे जो परब्रह्मका अविनाशी परमधाम है, उसे कैसे स्वभाव, किस तरहके आचरण, कैसी विद्या और किन कर्मोमें तत्पर रहनेवाला पुरुष प्राप्त कर सकता है?
Yudhiṣṭhira uvāca: kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ kiṃvidyaḥ kiṃparāyaṇaḥ | prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṃ yat paraṃ prakṛter dhruvam ||
ยุธิษฐิระทูลว่า “ข้าแต่ปิตามหะ บุคคลต้องมีอุปนิสัยและความประพฤติอย่างไร มีวิทยาเช่นใด และตั้งมั่นในความเพียรใด จึงจะบรรลุสถานะแห่งพรหมัน—แดนสูงสุดอันไม่เสื่อมสลาย ซึ่งอยู่เหนือปรกฤติ?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames liberation as dependent on an integrated ideal: inner character (śīla), disciplined conduct (samācāra), true knowledge (vidyā), and unwavering orientation toward the highest goal (parāyaṇa). It asks what qualities lead beyond prakṛti to the imperishable Brahman.
In Śānti Parva’s instruction section, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma (Pitāmaha) with a focused inquiry about the marks of a person—especially the renunciant ideal—who can attain the supreme, eternal state beyond material nature.