Shloka 6
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
अप्रमादाद् भयं रक्षेत् ध्वासं क्षेत्रज्ञणीलनात् इच्छां द्वेषं च काम॑ च धैर्येण विनिवर्तयेत्,अप्रमादसे भयको दूर करे, आत्माके चिन्तनसे श्वासकी रक्षा करे अर्थात् प्राणायाम करे और थीैर्यके द्वारा इच्छा, द्वेष एवं कामका निवारण करे
apramādād bhayaṁ rakṣet dhvāsaṁ kṣetrajña-nīlanāt | icchāṁ dveṣaṁ ca kāmaṁ ca dhairyeṇa vinivartayet ||
พึงขจัดความกลัวด้วยอัปปฺรมาทะ คือความไม่ประมาท พึงคุ้มครองและทำให้ลมหายใจมั่นคงด้วยการเพ่งภายในต่อ “ผู้รู้แห่งทุ่ง” คืออาตมัน นั่นคือการปฏิบัติปราณายามะ และด้วยความอดทนมั่นคงพึงระงับความอยาก ความชัง และกาม
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Cultivate apramāda (vigilant non-negligence) to dispel fear, regulate and protect the breath through inward Self-contemplation (a yogic discipline akin to prāṇāyāma), and restrain desire, aversion, and lust through dhairya (steadfast patience).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the means to peace after the war; here he gives practical inner disciplines—alertness, breath-control grounded in Self-awareness, and patient restraint of passions.