Shloka 4
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
ततस्तदर्थ यतते कर्म चारभते महत् | इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च चिकीर्षति,तत्पश्चात् जिसके प्रति राग होता है, उसे पानेके लिये वह प्रयत्न करता है। बड़े-बड़े कार्योंका आरम्भ करता है। वह अपने इच्छित रूप और गन्ध आदिका बारंबार सेवन करना चाहता है
tatas tadarthaṃ yatate karma cārabhate mahat | iṣṭānāṃ rūpagandhānām abhyāsaṃ ca cikīrṣati ||
ภีษมะกล่าวว่า— “จากนั้นเพื่อสิ่งที่ตนยึดติดนั้น มนุษย์ย่อมเพียรพยายามและเริ่มกิจการใหญ่โต เขาปรารถนาจะเสพซ้ำแล้วซ้ำเล่า และสั่งสมความเคยชินต่อรูปและกลิ่นอันเป็นที่พอใจของตน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to sense-pleasures leads to striving and ever-larger actions aimed at securing the desired object; repeated indulgence (abhyāsa) strengthens craving and makes the mind more bound to sense-objects, undermining self-mastery and ethical steadiness.
In Bhishma’s instruction in the Shanti Parva, he describes the psychological sequence of desire: once attraction arises, a person exerts effort, undertakes major enterprises, and seeks repeated enjoyment of pleasing sensory experiences such as forms and fragrances.