Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)

यः स बाणभनुष्पाणियोंधयामास भार्गवम्‌ | बहुन्यहानि कौरव्य: कुरुक्षेत्रे महामृधे,जिन कुरुकुलशिरोमणि वीरने कुरक्षेत्रमें महायुद्ध ठानकर हाथमें धनुष-बाण लिये बहुत दिनोंतक परशुरामजीके साथ युद्ध किया था, जिन वीर गंगा-नन्दन भीष्मने वाराणसीपुरीमें काशिराजकी कन्याओंके लिये युद्धका अवसर उपस्थित होनेपर एकमात्र रथके द्वारा वहाँ एकत्र हुए समस्त क्षत्रिय नरेशोंको ललकारा था तथा जिन्होंने दुर्जय चक्रवर्ती राजा उग्रायुधको अपने अस्त्रोंके प्रतापसे दग्ध कर दिया था, उन्हींको मैंने युद्धमें मरवा डाला

yaḥ sa bāṇa-dhanuṣ-pāṇir yodhayām āsa bhārgavam | bahūny ahāni kauravyaḥ kuru-kṣetre mahā-mṛdhe ||

ยุธิษฐิระกล่าวว่า— โอ กุรวยะ! วีรบุรุษผู้นั้น ผู้ถือคันศรและลูกศรไว้ในมือ รบกับภารควะปรศุรามอยู่หลายวัน ณ กุรุเกษตรในมหาสงครามอันน่าสะพรึง—ผู้นั้นเองที่ข้าเป็นเหตุให้ล้มลงในศึกนี้

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe (that one)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
बाण-धनुष्-पाणिःone whose hand held arrow and bow
बाण-धनुष्-पाणिः:
Karta
TypeNoun
Rootबाण + धनुस् + पाणि
FormMasculine, Nominative, Singular
योधयामासmade (someone) fight; fought (with)
योधयामास:
Karta
TypeVerb
Rootयुध्
FormPerfect (periphrastic), Third, Singular, Parasmaipada, true
भार्गवम्Bhārgava (Paraśurāma)
भार्गवम्:
Karma
TypeNoun
Rootभार्गव
FormMasculine, Accusative, Singular
बहूनिmany
बहूनि:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु
FormNeuter, Accusative, Plural
अहानिdays
अहानि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअहन्
FormNeuter, Accusative, Plural
कौरव्यःthe Kaurava (Bhīṣma, descendant of Kuru)
कौरव्यः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, Nominative, Singular
कुरुक्षेत्रेin Kurukṣetra
कुरुक्षेत्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरुक्षेत्र
FormNeuter, Locative, Singular
महामृधेin the great battle
महामृधे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहामृध
FormFeminine, Locative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhārgava (Paraśurāma)
K
Kurukṣetra
B
bow (dhanuṣ)
A
arrows (bāṇa)

Educational Q&A

The verse underscores the moral weight of warfare: even the slaying of a renowned, dharma-anchored hero becomes a source of ethical anguish. It frames victory not as triumph alone but as an act that demands reflection on responsibility, duty, and the cost of violence.

Yudhiṣṭhira recalls the extraordinary martial stature of the warrior who once fought Paraśurāma for many days at Kurukṣetra, and he laments that this very hero was brought to death in the war—highlighting Yudhiṣṭhira’s grief and self-reproach in the aftermath of the Kurukṣetra conflict.