Shloka 193
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
ज्येष्ठभ्रातरमत्युग्रं को मत्त: पापकृत्तम: | यह अत्यन्त दुष्कर पापकर्म करके मैं किन लोकोंमें जाऊँगा? युद्धमें कभी पीठ न दिखानेवाले अत्यन्त उग्र पराक्रमी अपने बड़े भाई कर्णको भी मैंने मरवा दिया--मुझसे बढ़कर महान् पापाचारी दूसरा कौन होगा?
jyeṣṭhabhrātaram atyugraṃ ko mattaḥ pāpakṛttamaḥ | yad atyanta-duṣkaraṃ pāpakarma kṛtvāhaṃ kin lokeṣu yāsyāmi? yuddhe kadācid pṛṣṭhaṃ na darśayantaṃ atyanta-ugra-parākramiṇaṃ sva-jyeṣṭha-bhrātaraṃ karṇam api mayā māritam—matto ’dhikaḥ mahān pāpācārī dvitīyaḥ kaḥ syāt?
ยุธิษฐิระกล่าวว่า— “ข้าพเจ้าเป็นผู้ก่อให้เกิดความตายแก่พี่ชายของตนเอง คือกรรณะ ผู้ดุเดือดและทรงเดชานุภาพน่าสะพรึง—ใครเล่าจะเป็นคนบาปยิ่งกว่าข้าพเจ้า? เมื่อได้กระทำกรรมอันยากยิ่งและชั่วช้านักเช่นนี้แล้ว ข้าพเจ้าจะไปสู่โลกใด? แม้กรรณะ วีรบุรุษผู้ไม่เคยหันหลังให้ศึก ก็ยังถูกสังหารเพราะเหตุแห่งข้าพเจ้า—ผู้ใดเล่าจะมัวหมองด้วยบาปยิ่งกว่าข้าพเจ้า?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds moral accountability after violence: even a war fought under claims of dharma can leave the righteous burdened by remorse, forcing reflection on intention, consequence, and the fear of karmic retribution.
In the aftermath of the Kurukṣetra war, Yudhiṣṭhira laments that he has caused the death of Karna—later known to be his elder brother—and condemns himself as the greatest sinner, anxiously questioning what fate awaits him in the next worlds.