Shloka 1
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
ऑपन--र< बछ। ] अति्ऑफाएड सप्तविशो<्ध्याय: युधिष्ठिरको शोकवश शरीर त्याग देनेके लिये उद्यत देख व्यासजीका उन्हें उससे निवारण करके समझाना युधिछिर उवाच अभिमन्यौ हते बाले द्रौपद्यास्तनयेषु च । धृष्टय्युम्ने विराटे च द्रुपदे च महीपतौ,युधिषछ्िरने व्यासजीसे कहा--मुनिश्रेष्ठ! इस युद्धमें बालक अभिमन्यु, द्रौपदीके पाँचों पुत्र, धृष्टद्युम्न, विराट, राजा ट्रुपद, धर्मज्ञ वृषसेन, चेदिराज धृष्टकेतु तथा नाना देशोंके निवासी अन्यान्य नरेश भी वीरगतिको प्राप्त हुए हैं। मैं जाति-भाइयोंका घातक, राज्यका लोभी, अत्यन्त क्रूर और अपने वंशका विनाश करनेवाला निकला, यही सब सोचकर मुझे शोक नहीं छोड़ रहा है और मैं अत्यन्त आतुर हो रहा हूँ
yudhiṣṭhira uvāca | abhimanyau hate bāle draupadyās tanayeṣu ca | dhṛṣṭadyumne virāṭe ca drupade ca mahīpatau ||
ยุธิษฐิระกล่าวว่า— “ข้าแต่มุนีผู้ประเสริฐ ในสงครามนี้ อภิมันยูผู้ยังเยาว์ถูกสังหาร และบุตรทั้งหลายของเทราปทีด้วย ทั้งธฤษฏทยุมน์ วิราฏะ และพระเจ้าทรุปทก็ล้มลงแล้ว ครั้นเห็นความตายเหล่านี้และความพินาศของวงศ์ญาติ ข้าถูกความโศกเผาผลาญ—คิดว่าตนเป็นผู้ฆ่าญาติของตนเอง โลภในราชสมบัติ โหดร้ายยิ่ง และเป็นเหตุให้วงศ์สกุลของตนถึงความสิ้นสูญ”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse initiates Yudhiṣṭhira’s moral crisis: even a war fought under claims of dharma leaves profound ethical residue—grief, guilt, and responsibility for the destruction of kin. It sets the stage for instruction on dharma, kingship, and inner reconciliation.
After the war, Yudhiṣṭhira addresses the sage (Vyāsa in the chapter’s frame), listing the fallen—Abhimanyu, Draupadī’s sons, Dhṛṣṭadyumna, Virāṭa, and Drupada—and expresses overwhelming sorrow and self-reproach.