Shloka 18
श्रीहीन और आलसी पण्डितोंने कर्मोके त्यागसे मोक्ष मिलता है--ऐसा मत चलाया है। यह सुननेमें सत्य-सा आभासित होता है, परंतु है मिथ्या। इस मार्गमें किसीको वेदके सिद्धान्तोंका तनिक भी ज्ञान नहीं है ।। न वै पापैह्िियते कृष्यते वा यो ब्राह्म॒णो यजते वेदशास्तै: | ऊर्ध्व॑ यज्ञै: पशुभि: सार्थमेति संतर्पितस्तर्पयते च कामै:,जो ब्राह्मण वेद-शास्त्रोंके अनुसार यज्ञका अनुष्ठान करता है, उसपर पापोंका आक्रमण नहीं हो सकता और न पाप उसे अपनी ओर खींच ही सकते हैं। वह अपने किये हुए यज्ञों और उनमें उपयोगी पशुओंके साथ ऊपरके पुण्यलोकोंमें जाता है और स्वयं सब प्रकारके भोगोंसे तृप्त होकर दूसरोंको भी तृप्त करता है
śrīhīnā ālasī paṇḍitāḥ karmatyāgena mokṣo labhyata iti mataṃ pracāritavantaḥ; tac chravaṇe satyam iva pratibhāti, kintu mithyā. asmin mārge kasyacid api vedasiddhāntānāṃ kiñcid api jñānaṃ nāsti. na vai pāpair hriyate kṛṣyate vā yo brāhmaṇo yajate vedaśāstraiḥ | ūrdhvaṃ yajñaiḥ paśubhiḥ sārtham eti saṃtarpitas tarpayate ca kāmaiḥ ||
กปิละกล่าวว่า—บัณฑิตผู้ขัดสนศรีและจมอยู่ในความเกียจคร้านได้แพร่ความเห็นว่า “ละการกระทำแล้วจึงได้โมกษะ” ฟังดูคล้ายจริง แต่เป็นเท็จ; ในหนทางนั้นไม่มีแม้เศษเสี้ยวแห่งความเข้าใจข้อสรุปของพระเวท ตรงกันข้าม พราหมณ์ผู้ประกอบยัญตามพระเวทและวินัยแห่งศาสตรา ย่อมไม่ถูกบาปครอบงำหรือฉุดลากลงได้ เขาขึ้นสู่โลกอันสูงพร้อมบุญแห่งยัญและสัตว์ที่ใช้ในพิธี และเมื่ออิ่มเอมด้วยโภคะอันชอบธรรมแล้ว ก็ยังทำให้ผู้อื่นอิ่มเอมด้วย
कपिल उवाच
Educational Q&A
Kapila rejects the claim that mere abandonment of action leads to liberation, calling it a misleading doctrine born of ignorance of Vedic conclusions. He upholds disciplined Vedic action—especially yajña performed according to scripture—as a dharmic path that protects from sin and leads to higher attainments.
In a didactic discourse within the Śānti Parva, Kapila contrasts two approaches: a fashionable but false advocacy of karma-tyāga by idle scholars, and the orthodox Vedic model where a Brahmin performs sacrifices per Veda-śāstra, gains merit, ascends to higher worlds, and becomes a source of satisfaction for others through rightful enjoyments.