Shloka 36
Adhyāya 262: Śabda-brahman, Para-brahman, and the Ethics of Tyāga
Kapila–Syūmaraśmi Saṃvāda
न श्राववयन् न च यजन् न ददद् ब्राह्मणेषु च । काम्यां वृत्ति लिप्समान: कां गतिं याति जाजले । इदं तु दैवतं कृत्वा यथा यज्ञमवाप्रुयात्,जाजले! जो ब्राह्मण वेदाध्ययन, यजन और ब्राह्मणोंको दान देना आदि वर्णोचित कर्म नहीं करता और मनोहर भोग-पदार्थोंकी लिप्सा रखता है, वह कुत्सित गतिको प्राप्त होता है। किंतु निष्काम धर्मको देवताके समान आराध्य बनानेवाला मनुष्य यज्ञके यथार्थ फल-- मोक्षको प्राप्त कर लेता है
na śrāvayan na ca yajan na dadad brāhmaṇeṣu ca | kāmyāṃ vṛttiṃ lipsamānaḥ kāṃ gatiṃ yāti jājale || idaṃ tu daivataṃ kṛtvā yathā yajñam avāpnuyāt, jājale ||
โอ ชาจลี! พราหมณ์ผู้ไม่ให้มีการสาธยาย/ศึกษาเวท ไม่ประกอบยัญ ไม่ให้ทานแก่พราหมณ์ทั้งหลาย และดำรงชีพด้วยความใคร่ในกามคุณอันรื่นรมย์—เขาจะไปสู่คติใด? เขาย่อมตกสู่คติอันต่ำทรามน่าติเตียน แต่ผู้ใดถือ ‘ธรรมอันไร้ความปรารถนา’ เป็นดุจเทวะที่ตนบูชา ผู้นั้นย่อมได้ผลแท้แห่งยัญ คือโมกษะ
चुलाधार उवाच
Educational Q&A
Desire-driven conduct (kāmyā vṛtti) and neglect of one’s ethical-religious duties leads to a degraded destiny, whereas treating desireless dharma as the supreme object of reverence yields the real fruit of sacrifice—mokṣa (liberation).
In the Chūlādhāra–Jājali discourse of the Śānti Parva, Chūlādhāra instructs the ascetic Jājali by contrasting outward, desire-motivated religiosity with inner, desireless commitment to dharma, redefining ‘yajña’s true result as liberation rather than worldly gain.