Shloka 24
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
जैसे यहाँ नदीकी धारामें दैवेच्छासे बहता हुआ काठ अकस्मात् किसी दूसरे काठसे संयुक्त हो जाता है; फिर वहाँ दूसरे-दूसरे काष्ठ, तिनके, छोटी-छोटी लकड़ियाँ और सूखे गोबर भी आकर एक-दूसरेसे जुड़ जाते हैं, परंतु इन सबका वह संयोग आकस्मिक ही होता है, समझ-बूझकर नहीं (इसी प्रकार संसारके प्राणियोंके भी परस्पर संयोग-वियोग होते रहते हैं) ।। यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित् कथंचन । अभयं सर्वभूतेभ्य: स प्राप्रोति सदा मुने,मुने! जिससे कोई भी प्राणी कभी किसी तरह भी उद्विग्न नहीं होता, वह सदा सम्पूर्ण भूतोंसे अभय प्राप्त कर लेता है
yathā iha nadī-dhārāyāṃ daivecchayā bahatā kāṣṭham akasmāt kasyacid anyena kāṣṭhena saṃyujyate; punaḥ tatra nānā-vidhāni kāṣṭhāni tṛṇāni laghu-kāṣṭhāni śuṣka-gomayāni ca āgatya parasparaṃ saṃyujyante, kintu eṣāṃ sarveṣāṃ saṃyogaḥ akasmika eva, na tu saṃkalpataḥ (evam eva saṃsāre prāṇināṃ paraspara-saṃyoga-viyogau bhavataḥ) || yasmān nodvijate bhūtaṃ jātu kiṃcit kathaṃcana | abhayaṃ sarva-bhūtebhyaḥ sa prāpnoti sadā mune ||
ทูลาธารกล่าวว่า—“ดุจท่อนไม้ที่ถูกกระแสน้ำพัดพาไปตามความประสงค์แห่งชะตา แล้วบังเอิญไปประสบท่อนไม้อีกชิ้นหนึ่ง และ ณ ที่นั้นเอง ท่อนไม้อื่น ๆ ฟาง กิ่งไม้เล็ก ๆ แม้แต่มูลโคที่แห้งแล้วก็ลอยมารวมและเกาะเกี่ยวกัน—แต่การรวมกันนั้นเป็นเพียงความบังเอิญ มิใช่เกิดจากความจงใจ เช่นเดียวกัน ในโลกนี้สัตว์ทั้งหลายย่อมพบและพรากจากกันซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพราะฉะนั้น โอ ฤๅษี ผู้ใดไม่ทำให้สัตว์ใด ๆ หวั่นไหวเดือดร้อนเลยไม่ว่าด้วยประการใด ผู้นั้นย่อมได้ซึ่งความไร้ภัยอันยั่งยืนจากสรรพสัตว์ทั้งปวง”
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Associations and separations among beings are largely accidental and governed by forces beyond personal control; therefore one should live so as not to disturb any creature. Such harmlessness (non-agitation of others) yields reciprocal safety—fearlessness from all beings.
Tulādhāra illustrates a moral point with a river-current image: floating debris (logs, straw, small sticks, dried cow-dung) meets and clumps together without intention, then disperses. He applies this to human and creaturely relationships in saṃsāra and concludes with an ethical injunction toward universal non-harming.