Shloka 4
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः
Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas
स कदाचिन्महातेजा जलवासो महीपते । चचार लोकान विप्रर्षि: प्रेक्षमाणो मनोजव:,राजन! फिर किसी समय समुद्रतटस्थ जलयुक्त प्रदेशमें निवास करनेवाले वे महातेजस्वी विप्रर्षि सम्पूर्ण लोकोंको देखनेके लिये मनके समान तीव्र गतिसे विचरण करने लगे
sa kadācin mahātejā jalavāso mahīpate | cacāra lokān viprarṣiḥ prekṣamāṇo manojavaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—ข้าแต่พระราชา ครั้นกาลหนึ่ง พราหมณ์ฤๅษีผู้รุ่งเรืองนั้น ซึ่งพำนักอยู่ในถิ่นชายฝั่งอันชุ่มน้ำ ได้ออกท่องไปในโลกทั้งหลายด้วยความเร็วประหนึ่งความคิด เพื่อมุ่งชมแดนทั้งปวง.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ideal of the sage as a seeker of comprehensive vision: moving beyond a fixed locale, he surveys the ‘worlds’ to understand reality directly. In the Śānti Parva’s ethical frame, such wide seeing supports dharma—right judgment grounded in experience, detachment, and insight rather than narrow interest.
Bhīṣma tells the king that an unnamed radiant brahmin-seer, who lived in a watery coastal region, at one time began to roam through various realms with mind-like speed, motivated by the desire to behold and examine the worlds.