Shloka 16
कालनियमः शोकशमनं च
Kāla as Regulator; Pacification of Grief
विनीतमानमोहश्च बहुसड्भविवर्जित: । तदा55त्मज्योतिष: साधोर्निवाणमुपपद्यते,“जिसके मान और मोह दूर हो गये हैं, जो नाना प्रकारकी आसक्तियोंसे रहित है तथा जिसे आत्माका ज्ञान प्राप्त हो गया है, उस साधु पुरुषको मोक्षकी प्राप्ति हो जाती है!
vinīta-māna-mohaś ca bahu-saṅga-vivarjitaḥ | tadā ātma-jyotiṣaḥ sādhōr nirvāṇam upapadyate ||
เมื่อสาธุชนละทิ้งมานะและโมหะได้แล้ว ปราศจากความยึดติดนานาประการ และตั้งมั่นอยู่ในแสงสว่างแห่งอาตมัน—เมื่อนั้นนิรวาณ (โมกษะ) ย่อมบังเกิดแก่เขา
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Liberation arises from inner purification: humility and discipline (vinīta), the removal of pride (māna) and delusion (moha), freedom from binding attachments (saṅga), and steady establishment in Self-knowledge (ātma-jyotis).
Vaiśampāyana continues the Śānti-parvan’s instruction on peace and liberation by summarizing the qualities of a realized person: one who has abandoned ego and confusion, is unattached, and abides in the Self’s light—thereby attaining nirvāṇa.