Shloka 25
चिरकारि-उपाख्यानम् / The Exemplum of Cirakārī: Deliberation Before Irreversible Action
सर्व प्रियाभ्युपगतं धर्ममाहुर्मनीषिण: । पश्यैतं लक्षणोद्देशं धर्माधर्मे युधिछ्ठिर,युधिष्ठिर! सबके साथ प्रेमपूर्ण बर्ताव करनेसे जो कुछ प्राप्त होता है, वह सब धर्म है, ऐसा मनीषी पुरुषोंका कथन है तथा जो इसके विपरीत है, वह अधर्म है। तुम धर्म और अधर्मका संक्षेपसे यही लक्षण समझो
sarva-priyābhyupagataṁ dharmam āhur manīṣiṇaḥ | paśyaitaṁ lakṣaṇoddeśaṁ dharmādharmayoḥ yudhiṣṭhira ||
ภีษมะกล่าวว่า บัณฑิตทั้งหลายประกาศว่า ธรรมะคือสิ่งที่ตั้งอยู่บนไมตรีจิตและความรักใคร่ต่อสรรพชน ดูเถิด โอ้ยุธิษฐิระ—เครื่องหมายอันย่อเพื่อจำแนกธรรมะกับอธรรมมีเพียงนี้: สิ่งใดสอดคล้องกับเมตตากรุณาอันเป็นสากล สิ่งนั้นคือธรรมะ; สิ่งใดขัดแย้งกับมัน สิ่งนั้นคืออธรรม
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma is identified by universal benevolence: conduct that is affectionate, considerate, and beneficial toward all is dharma; its opposite is adharma.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira how to recognize dharma succinctly, offering a practical criterion for ethical judgment after the war.