Shloka 22
जीवितु यः स्वयं चेच्छेत् कथं सो<न्यं प्रघातयेत् यद् यदात्मनि चेच्छेत तत् परस्यापि चिन्तयेत्,जो स्वयं जीवित रहना चाहता हो, वह दूसरोंके प्राण कैसे ले सकता है? मनुष्य अपने लिये जो-जो सुख-सुविधा चाहे, वही दूसरेके लिये भी सुलभ करानेकी बात सोचे
jīvitu yaḥ svayaṁ cecchet kathaṁ so 'nyaṁ praghātayet | yad yad ātmani ceccheta tat parasya api cintayet ||
ผู้ใดปรารถนาจะมีชีวิตอยู่เอง จะทำอย่างไรจึงจะฆ่าผู้อื่นได้? สิ่งใดที่มนุษย์ปรารถนาเป็นสุขสบายแก่ตน ก็ควรระลึกถึงผู้อื่นด้วย และพยายามให้เขาได้มีสิ่งนั้นเช่นกัน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches ethical reciprocity grounded in empathy: if one values one’s own life and well-being, one should not harm others and should extend to others the same consideration and access to comfort that one seeks for oneself.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma after the war, Bhishma delivers moral guidance, emphasizing non-violence and compassionate conduct by urging the listener to measure one’s actions toward others by the standard of one’s own desire to live and be well.