Shloka 4
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
अपां शैत्यं रस: क्लेदो द्रवत्वं स्नेहसौम्यता । जिह्नदा विस्यन्दनं चापि भौमानां श्रपर्णं तथा
apāṃ śaityaṃ rasaḥ kledo dravatvaṃ sneha-saumyatā | jihvadā visyandanaṃ cāpi bhaumānāṃ śrapaṇaṃ tathā ||
ภีษมะกล่าวว่า—คุณลักษณะโดยสภาวะของน้ำมีดังนี้: ความเย็น, รส, ความชุ่มชื้น, ความเป็นของเหลวที่ละลายและไหล, ความลื่นและความอ่อนโยน; การคดเคี้ยวไปตามทาง, การหยดและการซึม; การแข็งตัวเป็นลูกเห็บหรือเป็นน้ำแข็ง; และการทำให้ข้าว ถั่ว และพืชผลที่เกิดจากแผ่นดินอ่อนนุ่มจนสุก—ทั้งหมดนี้คือคุณของน้ำ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines water by its characteristic functions—coolness, moistening, liquidity, unctuous gentleness, dripping/oozing, and even congealing—showing that right knowledge (viveka) begins with recognizing the intrinsic properties (guṇas) of things. Such discernment supports dharmic order by aligning conduct and understanding with nature’s realities.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira in a reflective, philosophical mode. Here he is enumerating the qualities of the element water as part of a broader exposition on the constituents of the world and how their properties can be known and classified.