Shloka 3
मृत्योर्ब्रह्मणा नियोजनम् — The Commissioning of Mṛtyu by Brahmā
ज्ञातिवत् सर्वभूतानां सर्ववित् सर्ववेदवित् । नाकामो ग्रियते जातु न तेन न च वै द्विज:,जो समस्त प्राणियोंको अपने कुटुम्बकी भाँति समझकर उनपर दया करता है। जाननेयोग्य तत्त्वका ज्ञाता तथा सब वेदोंका तत्त्वज्ञ है और कामनासे रहित है। वह कभी मृत्युको प्राप्त नहीं होता अर्थात् जन्म-मृत्युके बन्धनसे सदाके लिये मुक्त हो जाता है। इन लक्षणोंसे सम्पन्न पुरुष ब्राह्मण नहीं है ऐसी बात नहीं, किंतु वही सच्चा ब्राह्मण है
vyāsa uvāca | jñātivat sarvabhūtānāṁ sarvavit sarvavedavit | nākāmo mriyate jātu na tena na ca vai dvijaḥ ||
วยาสกล่าวว่า “ผู้ใดเห็นสรรพสัตว์ทั้งปวงดุจญาติของตน รู้ความจริงอันควรรู้ เข้าใจแก่นแห่งพระเวททั้งสิ้น และปราศจากตัณหา—ผู้นั้นแท้จริงไม่ตาย ย่อมหลุดพ้นจากพันธนาการแห่งเกิดและตายตลอดกาล เพราะฉะนั้นจะกล่าวว่าเขามิใช่พราหมณ์ย่อมไม่ถูกต้อง; เขานั่นแลคือพราหมณ์แท้”
व्यास उवाच
Educational Q&A
True brāhmaṇahood is defined by inner qualities—universal kinship and compassion, knowledge of ultimate truth and the Vedas’ essence, and freedom from desire—leading to liberation beyond birth and death.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa states a criterion for who should be regarded as a genuine brāhmaṇa: not merely by birth or label, but by realized knowledge, compassion toward all beings, and desirelessness that culminates in mokṣa.