Shloka 30
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
येन दुःखेन यो दुःखी न स जातु सुखी भवेत् | दुःखानां हि क्षयो नास्ति जायते हापरात् परम्,जिस किसी भी दुःखसे जो दुखी है, वह कभी सुखी नहीं हो सकता; क्योंकि दुःखोंका अन्त नहीं है। एक दुःखसे दूसरा दुःख होता ही रहता है
yena duḥkhena yo duḥkhī na sa jātu sukhī bhavet | duḥkhānāṁ hi kṣayo nāsti jāyate hāparāt param |
วยาสะกล่าวว่า: ผู้ใดถูกความทุกข์อย่างหนึ่งทำให้เป็นทุกข์ ผู้นั้นย่อมไม่อาจเป็นสุขได้อย่างแท้จริง; เพราะทุกข์หาได้สิ้นสุดไม่—จากความโศกหนึ่ง ย่อมมีความโศกอื่นเกิดสืบต่อไปไม่ขาดสาย
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse warns that if one’s mind remains defined by grief—reacting to each sorrow with further sorrow—then happiness cannot take root. Since worldly troubles tend to generate new troubles, one must cultivate inner steadiness and discernment rather than letting duḥkha reproduce itself.
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vyāsa delivers a reflective maxim about the self-perpetuating nature of suffering, guiding the listener toward a calmer, more disciplined response to adversity.