Shloka 14
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
न चात्मा शक््यते द्रष्टमिन्द्रिये: कामगोचरै: । प्रवर्तमानैरनये दुष्करैरकृतात्मभि:
na cātmā śakyate draṣṭum indriyaiḥ kāmagocaraiḥ | pravartamānair anaye duṣkarair akṛtātmabhiḥ ||
วยาสะกล่าวว่า—อาตมันไม่อาจเห็นได้อย่างแท้จริงด้วยอินทรีย์ทั้งหลาย เพราะอินทรีย์เคลื่อนไหวอยู่ในแดนแห่งกามคุณ เมื่อมันแล่นไปตามทางแห่งความหลงผิด—กระสับกระส่ายและยากจะข่มไว้—โดยเฉพาะสำหรับผู้ยังไม่ฝึกตนให้มั่นคง การประจักษ์แจ้งความจริงภายในจึงเป็นไปไม่ได้
व्यास उवाच
Educational Q&A
Self-knowledge is not attained through sense-driven experience, because the senses naturally chase desire and can lead one into error. Therefore, discipline (self-mastery and restraint of the senses) is presented as a prerequisite for perceiving the Ātman.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers instruction on inner discipline and the limits of sensory cognition, emphasizing that those lacking self-control (akṛtātmā) cannot gain direct insight into the Self while the senses remain active in desire’s domain.