Shloka 5
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
एकश्चरति य: पश्यन् न जहाति न हीयते । अनग्निरनिकेतश्न ग्राममन्नार्थमा श्रयेत्,जो आत्मतत्त्वका साक्षात्कार करके एकाकी विचरता रहता है, वह सर्वव्यापी होनेके कारण न तो स्वयं किसीका त्याग करता है और न दूसरे ही उसका त्याग करते हैं। संन्यासी कभी न तो अग्निकी स्थापना करे और न घर या मठ ही बनाकर रहे; केवल भिक्षा लेनेके लिये ही गाँवमें जाय
ekaś carati yaḥ paśyan na jahāti na hīyate | anagnir aniketaś ca grāmam annārtham āśrayet ||
ผู้ใดเห็นสัจธรรมแล้วเที่ยวจาริกเพียงลำพัง ย่อมไม่ทอดทิ้งผู้ใด และไม่มีผู้ใดทอดทิ้งเขา สันนยาสีไม่พึงตั้งไฟบูชา ไม่พึงตั้งถิ่นฐานด้วยการสร้างเรือนหรืออาศรม; พึงเข้าหมู่บ้านก็เพื่อบิณฑบาตเท่านั้น
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the ideal of a self-realized renunciant: living without attachment, not defining relationships through possession or rejection, and maintaining radical simplicity—no ritual fire, no fixed residence—approaching society only to receive alms.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa describes the conduct (ācāra) of a true saṃnyāsin: solitary wandering grounded in insight, and a disciplined lifestyle that avoids settling down or engaging in household/ritual obligations.