Shloka 7
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
अफालकुष् व्रीहियवं नीवारं विघसानि च । हवींषि सम्प्रयच्छेत मखेष्वत्रापि पजचसु
Vyāsa uvāca — aphāla-kṛṣṭaṁ vrīhi-yavaṁ nīvāraṁ vighasāni ca | havīṁṣi samprayaccheta makheṣv atrāpi pañcasu ||
วยาสะกล่าวว่า “มุนีผู้พำนักในป่าพึงยังชีพด้วยข้าวและข้าวบาร์เลย์ที่งอกขึ้นโดยมิได้ไถพรวน ด้วยธัญญาหารป่าเช่นนีวาระ และด้วยอาหารที่เหลือหลังจากเลี้ยงรับรองแขก (วิฆสะ) แม้อยู่ในวานปรัสถ์ก็พึงถวายและแจกจ่ายหวิษยะตามบัญญัติในปัญจมหายัญทั้งห้า”
व्यास उवाच
Educational Q&A
A forest-dweller should live with minimal harm—using naturally available grains and what remains after serving others—while still maintaining the discipline of the five daily sacrifices. Renunciation is framed as ethical restraint plus ongoing responsibility.
Vyāsa is describing proper conduct for the vānaprastha/forest stage: the muni’s permitted foods (uncultivated grains, wild rice, and leftovers after hospitality) and the continued performance of the pañca-mahāyajñas through offering and distribution of havis.