Shloka 13
कामबन्धन-निवृत्ति तथा शान्तिलक्षण-उपदेशः | Release from Desire-Bondage and the Marks of Peace
भृत्यशेषं तु यो5श्नाति तमाहुर्विघसाशिनम् | विघसं भृत्यशेषं तु यज्ञशेषमथामृतम्,कुट॒म्बमें भरण-पोषणके योग्य जितने लोग हैं, उनको भोजन करानेके बाद बचे हुए अन्नको जो भोजन करता है, उसे विघसाशी (विघस अन्न भोजन करनेवाला) बताया गया है। पोष्यवर्गसे बचे हुए अन्नको विघस तथा पंचमहायज्ञ एवं बलिवैश्वदेवसे बचे हुए अन्नको अमृत कहते हैं
bhṛtyaśeṣaṃ tu yo 'śnāti tam āhur vighasāśinam | vighasaṃ bhṛtyaśeṣaṃ tu yajñaśeṣam athāmṛtam ||
วยาสะกล่าวว่า ผู้ใดเลี้ยงดูผู้ที่ต้องอุปถัมภ์และคนในเรือนให้กินแล้วจึงกินข้าวที่เหลือ ผู้นั้นเรียกว่า ‘วิฆสาศิน’ ผู้กินวิฆสะ เศษที่เหลือหลังเลี้ยงดูผู้พึ่งพิงเรียกว่า ‘วิฆสะ’; แต่เศษที่เหลือภายหลังประกอบยัญพิธีตามธรรม—เช่น ปัญจมหายัญและการบูชา บลิไวศวเทวะ—เรียกว่า ‘อมฤต’ คือประสาทอันบริสุทธิ์ดุจน้ำทิพย์
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a dharmic hierarchy of eating: one should first feed those one must support; what remains is ‘vighasa’. More highly valued is ‘amṛta’, the sanctified remainder of obligatory sacrificial duties (pañca-mahāyajñas, bali-vaiśvadeva), which is considered spiritually elevating.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa defines technical terms related to household conduct and ritual: who is called a vighasāśin, what counts as vighasa, and why sacrificial remnants are termed amṛta.