Shloka 16
उत्सीदन्ति स्वधर्माक्ष तत्राधर्मेण पीडिता: । गवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसा:,उस समय अधर्मसे पीड़ित हो सभी वर्णोके स्वधर्म नष्ट हो जाते हैं। गौ, जल, भूमि और ओषधियोंके रस भी नष्टप्राय हो जाते हैं
utsīdanti svadharmākṣa tatrādharmeṇa pīḍitāḥ | gavāṃ bhūmeś ca ye cāpāmoṣadhīnāṃ ca ye rasāḥ ||
วยาสะกล่าวว่า “โอ้ อักษะ! เมื่อผู้คนถูกกดขี่ด้วยอธรรม หน้าที่อันพึงประพฤติของตน (สวธรรม) ย่อมพังทลายลง ในกาลเช่นนั้น แม้หลักค้ำจุนชีวิต—โค แผ่นดิน น้ำ และแก่นสารหล่อเลี้ยงจากสมุนไพร—ก็เสื่อมถอย ราวกับถูกทำลายสิ้น”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Adharma does not remain a private moral failure; it erodes svadharma (right duty) across society and even weakens the life-supporting order of nature—cattle, land, water, and the nourishing potency of plants.
Vyāsa is instructing his listener (addressed as Akṣa), describing the consequences of a society dominated by adharma: social duties collapse and the natural world’s sustaining resources deteriorate.