Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)

निर्मुच्यमान: सूक्ष्मत्वाद्‌ रूपाणीमानि पश्यत: । शैशिरस्तु यथा धूम: सूक्ष्म: संश्रयते नभ:,साधक जब स्थूल देहके अभिमानसे मुक्त होकर ध्यानमें स्थित होता है, उस समय सूक्ष्मदृष्टिसे युक्त होनेके कारण उसे कुछ इस तरहके रूप (चिह्न) दिखायी पड़ते हैं। प्रारम्भमें पृथ्वीकी धारणा करते समय मालूम होता है कि शिशिरकालीन कुहरेके समान कोई सूक्ष्म वस्तु सम्पूर्ण आकाशको आच्छादित कर रही है

nirmucyamānaḥ sūkṣmatvād rūpāṇīmāni paśyataḥ | śaiśirastu yathā dhūmaḥ sūkṣmaḥ saṃśrayate nabhaḥ ||

เมื่อผู้ปฏิบัติกำลังหลุดพ้นจากความยึดมั่นในกายหยาบและตั้งมั่นอยู่ในสมาธิ ด้วยความที่ทัศนะของเขากลายเป็นละเอียด จึงปรากฏนิมิตและรูปบางประการแก่เขา ในเบื้องต้น เมื่อทำธารณาแห่งปฐวี จะรู้สึกราวกับมีม่านอันละเอียดดุจหมอกฤดูหนาวหรือควัน แผ่คลุมทั่วท้องฟ้าและแนบติดอยู่กับฟ้านั้น

निर्मुच्यमानःbeing released/freed
निर्मुच्यमानः:
Karta
TypeVerb
Rootनिर्मुच् (नि + मुच्)
Formशानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदी प्रयोगः), Masculine, Nominative, Singular
सूक्ष्मत्वात्due to subtlety
सूक्ष्मत्वात्:
Karana
TypeNoun
Rootसूक्ष्मत्व
FormNeuter, Ablative, Singular
रूपाणिforms/signs
रूपाणि:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Accusative, Plural
इमानिthese
इमानि:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Accusative, Plural
पश्यतःof (one) seeing / while seeing
पश्यतः:
Adhikarana
TypeVerb
Rootपश्
Formशतृ (वर्तमानकाले परस्मैपदी), Masculine/Neuter, Genitive, Singular
शैशिरःwintry (of the cold season)
शैशिरः:
Karta
TypeAdjective
Rootशैशिर
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
धूमःsmoke/mist
धूमः:
Karta
TypeNoun
Rootधूम
FormMasculine, Nominative, Singular
सूक्ष्मःsubtle
सूक्ष्मः:
Karta
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
संश्रयतेclings to / rests upon / pervades
संश्रयते:
TypeVerb
Rootसम् + श्रि
FormLat, Present indicative, Atmanepada, Third, Singular
नभःthe sky
नभः:
Karma
TypeNoun
Rootनभस्
FormNeuter, Accusative, Singular

व्यास उवाच

V
Vyāsa
N
nabhas (sky)