Previous Verse
Next Verse

Shloka 753

योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः

Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction

शिष्यानप्रहितास्तेषामकुर्वन्‌ गुरव: स्वयम्‌ । गुरुलोग प्रतिदिन प्रातः:काल जाकर शिष्योंसे पूछते हैं कि आपकी रात सुखसे बीती है न? इसके सिवा वे उन शिष्योंके वस्त्र आदि ठीकसे पहनाते और उनकी वेश-भूषा सँवारते हैं तथा उनकी ओरसे कोई प्रेरणा न होनेपर भी स्वयं ही उनके संदेशवाहक दूत आदिका कार्य करते हैं

śiṣyān aprahitās teṣām akurvan guravaḥ svayam | guru-lokaḥ pratidina prātaḥ-kāle gatvā śiṣyebhyaḥ pṛcchanti—kaccid rātriḥ sukhenātītā na iti | etad-atikramya te śiṣyāṇāṃ vastrādīni samyak paridhāpayanti, veśa-bhūṣāṃ ca saṃskurvanti, tathā teṣāṃ vināpi prerayā svayam eva sandesha-vāhaka-dūta-ādi-kāryaṃ kurvanti ||

ศักระตรัสว่า—แม้ศิษย์มิได้ร้องขอ ครูอาจารย์ก็ยังลงมือจัดการความจำเป็นให้เอง. ทุกวันยามเช้า ครูไปหาศิษย์แล้วถามว่า “เมื่อคืนผ่านไปโดยสบายหรือไม่?” จากนั้นก็จัดเสื้อผ้าและของจำเป็นให้เรียบร้อย แต่งกายให้เหมาะสม และแม้มิได้มีผู้ชักนำ ก็ยังทำหน้าที่เป็นผู้ส่งสารและทูตแทนศิษย์. ดังนี้ ธรรมของครูมิใช่เพียงการสอน หากเป็นการอุปถัมภ์คุ้มครองด้วยเมตตา.

शिष्यान्disciples
शिष्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootशिष्य
FormMasculine, Accusative, Plural
अप्रहिताःnot sent/without being dispatched (by others)
अप्रहिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअप्रहित
FormMasculine, Nominative, Plural
तेषाम्of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अकुर्वन्did / used to do
अकुर्वन्:
TypeVerb
Rootकृ
FormImperfect (Laṅ), Third, Plural
गुरवःteachers
गुरवः:
Karta
TypeNoun
Rootगुरु
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वयम्themselves
स्वयम्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्

शक्र उवाच

Ś
Śakra (Indra)
G
guru (teachers)
Ś
śiṣya (students/pupils)
D
dūta (envoy/messenger)