Shloka 6

कदाचित् प्रातरुत्थाय पिस्पक्षु:ः सलिल॑ं शुचि । ध्रुवद्वारभवां गड्ां जगामावततार च,एक दिन वे प्रात:काल उठकर पवित्र जलमें स्नान करनेकी इच्छासे ध्रुवद्वारसे प्रवाहित हुई गंगाजीके तटपर गये और उसके भीतर उतरे

kadācit prātar utthāya pipakṣuḥ salilaṁ śuci | dhruvadvārabhavāṁ gaṅgāṁ jagāmāvatatāra ca ||

ภีษมะกล่าวว่า—ครั้งหนึ่งเขาตื่นแต่เช้า ปรารถนาจะอาบน้ำในสายน้ำอันบริสุทธิ์ จึงไปยังฝั่งพระคงคาซึ่งไหลมาจากธรุวทวาร แล้วลงสู่สายน้ำนั้นเพื่อชำระกาย—เป็นจริยาวัตรแห่งความสะอาดและวินัยตามธรรมะ

कदाचित्once, at some time
कदाचित्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootकदाचित्
प्रातर्in the morning
प्रातर्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रातर्
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु: स्था)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
पिपासुःdesirous (eager)
पिपासुः:
Karta
TypeAdjective
Rootपिपासु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सलिलम्water
सलिलम्:
Karma
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
शुचिpure
शुचि:
Karma
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
ध्रुवद्वारभवाम्arising from Dhruva-dvāra
ध्रुवद्वारभवाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootध्रुवद्वार-भवा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
गङ्गाम्the Ganga (river)
गङ्गाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
अवततारdescended, entered (into it)
अवततार:
TypeVerb
Rootअव-तॄ (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
and
:
TypeIndeclinable
Root

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
G
Gaṅgā
D
Dhruvadvāra

Educational Q&A

The verse highlights dharmic discipline through morning rising and ritual purification—outer cleanliness serving as a support for inner restraint and right conduct.

A person (as recounted by Bhīṣma) rises at dawn, goes to the Gaṅgā said to flow from Dhruvadvāra, and enters the river to bathe.